Sa mạc Atacama phủ hoa tím, trắng sau mùa đông mưa nhiều bất thường do El Niño

Ảnh: NASA Earth Observatory/Michala Garrison, dữ liệu Landsat của USGS (phạm vi công cộng)

Một phần sa mạc Atacama ở miền bắc Chile, vốn là một trong những nơi khô hạn nhất hành tinh, đã chuyển sang các mảng màu đỏ tía, xanh lục và trắng trong mùa xuân năm 2026 ở Nam bán cầu. Theo NASA, mùa đông mưa nhiều bất thường đã đánh thức những hạt giống ngủ vùi trong đất, tạo nên hiện tượng mà các nhà khoa học cho rằng có thể là đợt desierto florido (“sa mạc nở hoa”) rộng nhất kể từ khi có ảnh vệ tinh.

El Niño mang mưa tới vùng đất khô cằn

Những trận mưa xảy ra khi hiện tượng El Niño đang mạnh lên ở vùng nhiệt đới Thái Bình Dương. Bình thường, một vùng áp cao cận nhiệt đới trên Thái Bình Dương giữ cho khu vực này khô ráo. Trong thời kỳ El Niño, vùng áp cao này yếu đi, trong khi một vùng áp cao chặn thường hình thành ở Nam Thái Bình Dương gần mũi cực nam của Nam Mỹ. Hai thay đổi đó cộng lại đẩy đường đi của các cơn bão ở Nam bán cầu dịch về phía xích đạo, tức là lên gần vùng sa mạc hơn.

Theo Cơ quan Khí tượng Quốc gia Chile, từ giữa tháng 7, một loạt front bão được tiếp nước bởi một sông khí quyển (dải hơi nước dài và hẹp di chuyển trong khí quyển) đã gây ra một trong những đợt mưa tháng 7 lớn nhất trong nhiều thập kỷ trên một dải rộng của Chile, từ vùng Atacama xuống tới vùng Los Lagos. Sang tháng 8, những cơn bão mùa đông liên tiếp còn phủ tuyết lên nhiều nơi của sa mạc, điều rất hiếm gặp.

Thảm hoa nhìn từ không gian

Các cặp ảnh do vệ tinh Landsat chụp cho thấy sa mạc ở hai giai đoạn nở hoa khác nhau: ngày 14/9 và ngày 24/10. Ảnh tháng 9 do thiết bị chụp ảnh mặt đất OLI trên vệ tinh Landsat 8 thu được, còn ảnh tháng 10 do thiết bị tương tự trên Landsat 9 chụp.

Một cặp ảnh ghi lại khu vực cách thành phố Copiapó khoảng 30 km về phía tây nam, gần phần phía đông của Vườn quốc gia Sa mạc Nở hoa. Những mảng đỏ tía nổi bật trong ảnh ngày 24/10 là các thảm hoa pata de guanaco rộng lớn, nhiều khả năng thuộc loài Cistanthe longiscapa hoặc một loài khác trong chi Cistanthe, theo nhận định của ông Roberto Chávez, nhà khoa học viễn thám tại Đại học Công giáo Giáo hoàng Valparaíso.

Nhóm của ông Chávez đã có mặt ở thực địa đúng ngày hôm đó để nghiên cứu đợt nở hoa bằng dữ liệu vệ tinh, máy bay không người lái và máy ảnh kỹ thuật số. Mục tiêu của dự án là lập bản đồ cho thấy đa dạng sinh học của đợt nở hoa thay đổi thế nào theo không gian và thời gian, từ đó cung cấp thông tin cho các nhà quy hoạch sử dụng đất và quản lý bảo tồn.

Cặp ảnh thứ hai chụp một khu vực khác cách Copiapó khoảng 50 km về phía tây nam, nằm trong một vùng ưu tiên bảo tồn nhờ giá trị sinh học, trong đó có cảnh quan hoa nở. Ở đây, ảnh tháng 10 cũng tràn ngập sắc tím của Cistanthe, nhưng ảnh tháng 9 lại hé lộ một loài hoa khác: các vùng xanh lục điểm trắng là thảm hoa suspiros thuộc chi Nolana, có lẽ là loài Nolana baccata, theo ông Andres Moreira-Muñoz, nhà khoa học nghiên cứu địa lý thực vật cùng trường. Đến tháng 10, phần lớn hoa trắng đã tàn và nhường chỗ cho các mảng đỏ tía.

Đợt nở hoa đáng chú ý nhất từng được ghi nhận bằng viễn thám

Dữ liệu vệ tinh từ lâu đã giúp các nhà khoa học hiểu về hiện tượng sa mạc Atacama nở hoa. Một nghiên cứu năm 2014 dùng ảnh Landsat để lập bản đồ những nơi cây nở hoa và cây sống nhờ sương mù mọc quanh cánh đồng cồn cát Copiapó. Một nghiên cứu khác năm 2019 dùng chuỗi dữ liệu thảm thực vật dài hạn của NASA để xác định 13 đợt sa mạc nở hoa trong giai đoạn 1981–2015.

So với các đợt trước, sự kiện năm 2026 nổi bật hẳn. “Lần xuất hiện hiện tượng ‘sa mạc nở hoa’ này dường như là lần đáng kể nhất cho tới nay, xét về độ rộng, cường độ và thời gian kéo dài, ít nhất là kể từ khi chúng tôi bắt đầu dùng viễn thám”, ông Moreira-Muñoz nhận định.

Hiện tượng này cho thấy hệ sinh thái sa mạc không hề “chết”: hạt giống có thể nằm im trong đất khô qua nhiều năm và chỉ chờ một mùa mưa đủ lớn để bùng nổ sự sống. Việc theo dõi bằng vệ tinh giúp các nhà khoa học đo được quy mô của những đợt nở hoa ngắn ngủi này, điều rất khó làm nếu chỉ khảo sát trên mặt đất.

Nguồn tham khảo

Tác giả: Khoa Học News
Đăng ngày: 20/11/2026 09:29:42
Thông tin biên tập: Xem tại đây

Tin nổi bật

Tin cùng chuyên mục

Tin mới nhất