Voyager 1 trở thành tàu vũ trụ đầu tiên cách Trái Đất một ngày ánh sáng
Tàu thăm dò Voyager 1 của NASA, vật thể nhân tạo bay xa nhất từ trước tới nay, đã chính thức cách Trái Đất một ngày ánh sáng. Đây là quãng đường ánh sáng đi được trong 24 giờ, vào khoảng 25,9 tỷ km. Theo NASA, tàu chạm mốc này lúc 2 giờ 16 phút sáng ngày 18/11/2026 theo giờ miền Tây nước Mỹ, sau hơn 49 năm bay liên tục.
Điều đó có nghĩa là một tín hiệu vô tuyến, dù đi với tốc độ ánh sáng, giờ cần trọn một ngày mới tới được Voyager 1, và thêm một ngày nữa để phản hồi của tàu về tới Trái Đất. Các kỹ sư tại Phòng Thí nghiệm Sức đẩy Phản lực (JPL) của NASA ở miền Nam bang California nhận được tín hiệu của tàu đúng 24 giờ sau thời điểm lịch sử, vào sáng sớm thứ Năm.
Một ngày ánh sáng xa đến mức nào?
Các nhà thiên văn dùng ánh sáng làm thước đo cho những khoảng cách khổng lồ trong vũ trụ. Trong chân không, ánh sáng đi khoảng 299.000 km mỗi giây. NASA đưa ra một phép so sánh dễ hình dung: một tia nắng đi ngang Trái Đất mất khoảng 1,3 giây để tới Mặt Trăng, khoảng 4 giờ để tới sao Hải Vương, rồi cần thêm 20 giờ nữa mới đuổi kịp Voyager 1.
Dù vậy, một ngày ánh sáng vẫn rất nhỏ so với năm ánh sáng, đơn vị thường dùng để đo khoảng cách tới các ngôi sao. Một năm ánh sáng dài khoảng 9.460 tỷ km, tức gấp khoảng 365 lần quãng đường Voyager 1 đã đi trong gần nửa thế kỷ.
Hiện tại, đội vận hành không nhận được dữ liệu khoa học và dữ liệu kỹ thuật từ Voyager 1 kể từ ngày 14/11. Tuy nhiên, tàu vẫn phát đi tín hiệu sóng mang, loại tín hiệu nền vốn dùng để chở dữ liệu về Trái Đất. Các kỹ sư đã dựa vào tín hiệu này cùng các tính toán quỹ đạo để xác nhận cột mốc một ngày ánh sáng, đồng thời tiếp tục phân tích sự cố đang ảnh hưởng tới luồng dữ liệu.
Hành trình gần nửa thế kỷ
Voyager 1 và tàu song sinh Voyager 2 được phóng năm 1977 để tận dụng một lần sắp thẳng hàng hiếm gặp của các hành tinh. Chúng mới là tàu vũ trụ thứ ba và thứ tư ghé thăm sao Mộc và sao Thổ, nhưng là những tàu đầu tiên gửi về hình ảnh độ phân giải cao, làm thay đổi hiểu biết của con người về các hành tinh khí khổng lồ và những mặt trăng của chúng. Voyager 2 sau đó còn bay qua sao Thiên Vương và sao Hải Vương.
Năm 2012, khi bay với vận tốc khoảng 61.155 km/h, Voyager 1 trở thành tàu vũ trụ đầu tiên rời khỏi nhật quyển, tức chiếc bong bóng gồm các hạt và từ trường do Mặt Trời tạo ra, có tác dụng làm lệch hướng bức xạ vũ trụ. Từ đó, tàu chính thức đi vào không gian liên sao. Voyager 2 vượt qua ranh giới này năm 2018 theo một quỹ đạo khác. Hiện đây là hai tàu thăm dò duy nhất của loài người đang hoạt động trong không gian liên sao.
“Một trong những bất ngờ lớn là mức độ Mặt Trời vẫn tiếp tục ảnh hưởng tới không gian liên sao, ảnh hưởng ấy kéo dài tới tận chỗ Voyager 1”, bà Linda Spilker, nhà khoa học dự án Voyager tại JPL, cho biết. Theo bà, câu hỏi ảnh hưởng của Mặt Trời kết thúc ở đâu và không gian liên sao nguyên sơ bắt đầu từ đâu vẫn chưa có lời giải, và có thể Voyager sẽ hoạt động đủ lâu để trả lời.
Ông Joe Westlake, giám đốc Ban Vật lý Nhật quyển tại trụ sở NASA, nhận định Voyager không chỉ là một kẻ lữ hành ở xa. Sau chuyến bay qua các hành tinh vòng ngoài, sứ mệnh này đã trở thành một phần trung tâm trong đội tàu nghiên cứu Mặt Trời của NASA.
Chạy đua với nguồn điện đang cạn dần
Hai tàu Voyager lấy điện từ máy phát nhiệt điện đồng vị phóng xạ, về bản chất là một “pin hạt nhân” biến nhiệt lượng từ quá trình phân rã plutoni thành điện năng. Vì lượng plutoni giảm dần, mỗi tàu mất khoảng 4 watt công suất mỗi năm.
Để kéo dài sự sống cho tàu, các kỹ sư đã nhiều lần phải xoay xở với phần cứng đã già cỗi, từ những động cơ đẩy bị tắc cho tới một máy tính trên tàu gặp trục trặc. Đầu năm nay, họ tắt ba thiết bị trên Voyager 1 và thay bằng ba phương án tiêu thụ ít điện hơn, một bước đi không hề ít rủi ro. Theo NASA, nỗ lực tiết kiệm năng lượng mới nhất dự kiến đủ để cả hai tàu duy trì bộ thiết bị khoa học hiện tại ít nhất tới dịp kỷ niệm 50 năm phóng vào mùa hè năm sau.
Việc liên lạc với hai tàu được thực hiện qua Mạng lưới Không gian Sâu của NASA, gồm các ăng-ten cỡ lớn đặt tại ba địa điểm trên thế giới. “Chúng tôi nghe Voyager 1 mỗi ngày và gửi lệnh cho tàu hằng tuần. Chỉ là giờ liên lạc mất thời gian hơn trước”, bà Suzanne Dodd, quản lý dự án Voyager tại JPL, nói. Bà cho biết một ngày nào đó, khi không còn liên lạc được với Trái Đất, Voyager 1 sẽ trở thành “sứ giả lặng im” của nhân loại gửi tới các vì sao.
Ngoài các thiết bị khoa học, mỗi tàu Voyager còn mang theo một Đĩa Vàng, đĩa hát bằng đồng mạ vàng ghi lại hình ảnh và âm thanh từ Trái Đất, như một thông điệp gửi tới bất kỳ nền văn minh tiên tiến nào có thể tìm thấy nó trong tương lai.
Nguồn tham khảo
- NASA's Voyager 1 Makes History Reaching One Light-Day From Earth (NASA, phạm vi công cộng)