Khoa Học News

Con người đã hiểu sai một định luật vật lý trong suốt 300 năm

Ba thế kỷ trước, khi Isaac Newton ghi chép những định luật bất hủ về chuyển động, ông có lẽ không thể ngờ rằng chúng vẫn được tranh luận cho đến tận ngày nay.

Những nguyên lý được Newton viết bằng tiếng Latin, phác thảo ba nguyên tắc phổ quát mô tả cách chuyển động của các vật thể trong vũ trụ. Những nguyên tắc này đã được dịch, sao chép và tranh luận trong suốt thời gian dài.


Thiên tài vật lý Isaac Newton. (Ảnh: Ieltsintaiwan).

Tuy nhiên, theo một nhà triết học ngôn ngữ và toán học, chúng ta có thể đã hiểu sai đôi chút về cách diễn đạt chính xác của Newton trong định luật quán tính đầu tiên.

Bản dịch sai

Triết gia Daniel Hoek từ Đại học Virginia Tech (Mỹ) muốn "làm sáng tỏ sự thật" sau sau khi phát hiện ra một bản dịch "vụng về" trong bản dịch tiếng Anh năm 1729 của cuốn sách Principia do nhà bác học Newton viết.

Dựa trên bản dịch này, vô số học giả và giáo viên đã diễn giải định luật quán tính đầu tiên của Newton, nói rằng một vật thể sẽ giữ nguyên trạng thái nghỉ hoặc chuyển động thẳng đều trên đường thẳng với vận tốc không đổi, trừ khi có một lực bên ngoài tác động.

Cách hiểu này có vẻ hợp lý, cho đến khi chúng ta nhận ra rằng các lực bên ngoài luôn luôn hiện hữu, điều mà Newton chắc chắn đã cân nhắc khi đưa ra định nghĩa.

Xem lại kho lưu trữ, Daniel Hoek nhận ra cách diễn giải phổ biến về định luật quán tính có thể đã sai lầm. Mãi đến năm 1999, 2 học giả khác mới chú ý đến một từ Latin bị bỏ qua - "quatenus", có nghĩa là "insofar" (trong chừng mực/nếu), chứ không phải "unless" (trừ khi).

Điều này dẫn đến hiểu lầm, cho rằng định luật quán tính chỉ nói về vật thể giữ trạng thái khi không có lực tác động, trong khi Newton thực ra muốn nhấn mạnh mọi thay đổi về chuyển động của vật đều do lực bên ngoài gây ra.

"Bằng cách đưa từ "insofar" trở lại đúng vị trí, các học giả năm 1999 đã khôi phục một trong những nguyên lý cơ bản của vật lý", Hoek giải thích trong một bài đăng blog.


Con quay là một ví dụ Newton đưa ra để giải thích cho định luật chuyển động. (Ảnh: Science Alert).

Tranh cãi

Triết gia Daniel Hoek đã công bố nghiên cứu trên Philosophy of Science vào năm 2022. Tuy nhiên, sự điều chỉnh quan trọng này lại chưa được thực hiện. Đến tận bây giờ, sự điều chỉnh đó vẫn vấp phải sức nặng của việc sao đi chép lại và phổ biến của cách dịch cũ qua hàng thế kỷ.

Một số nhà khoa học cho rằng cách hiểu mới của Hoek quá khác biệt so với quan niệm truyền thống. Một số khác lại thấy nó quá hiển nhiên, không cần tranh luận.

Những người bình thường có thể đồng ý rằng 2 cách dịch nghe cũng giống nhau về mặt ngữ nghĩa. Hoek thừa nhận việc tái diễn giải không thay đổi bản chất của vật lý, nhưng giúp hiểu rõ hơn suy nghĩ của Newton khi soạn thảo định luật này.

"Đã có rất nhiều tranh luận về bản chất thực sự của định luật quán tính", Hoek giải thích.

Nếu chúng ta chấp nhận cách dịch phổ biến, rằng vật thể di chuyển theo đường thẳng cho đến khi một lực nào đó khiến nó thay đổi, thì câu hỏi đặt ra: Tại sao Newton lại viết định luật về các vật thể không chịu tác động của ngoại lực khi điều đó không tồn tại trong vũ trụ của chúng ta, nơi trọng lực và ma sát luôn hiện hữu?

Triết gia George Smith, Đại học Tufts, Mỹ, đồng thời là một chuyên gia về các tài liệu do Newton viết, nói rằng: "ý nghĩa cốt lõi của định luật đầu tiên là suy ra sự tồn tại của lực".

Thực tế, Newton đã đưa ra 3 ví dụ cụ thể để minh họa định luật này, trong đó đáng chú ý nhất, theo Hoek, là một con quay đang quay. Như chúng ta biết, con quay sẽ chậm lại theo một đường xoáy hẹp do ma sát của không khí.

"Bằng cách đưa ra ví dụ này, Newton đã cho chúng ta thấy rõ ràng cách ông hiểu về định luật thứ nhất, nó áp dụng cho các vật thể đang tăng tốc chịu tác động của lực - tức là áp dụng cho các vật thể trong thế giới thực", triết gia Daniel Hoek nhận định.

Hoek cho rằng cách hiểu mới này làm sáng tỏ một trong những ý tưởng cơ bản nhất của Newton, một điều hoàn toàn mang tính cách mạng vào thời điểm đó. Đó là các hành tinh, vì sao và các thiên thể khác đều tuân theo cùng một quy luật vật lý giống như các vật thể trên Trái đất.

"Mọi thay đổi về tốc độ và về hướng đều bị chi phối bởi định luật thứ nhất của Newton", ông nói.

Phát hiện này không chỉ thay đổi cách nhìn về vật lý trên Trái đất, mà còn khiến chúng ta cảm thấy gắn kết hơn với vũ trụ rộng lớn.

Thông tin biên tập: Xem tại đây
TIN CŨ HƠN
Nguồn gốc dị không tưởng của các từ ngữ được dùng phổ biến hiện nay, bạn chắc chắn sẽ bất ngờ

Nguồn gốc dị không tưởng của các từ ngữ được dùng phổ biến hiện nay, bạn chắc chắn sẽ bất ngờ

Ngày nay, những từ tiếng Anh như "deadline" được sử dụng phổ biến trong giới văn phòng. Vậy nguồn gốc của chúng từ đâu mà ra và có gì thú vị?

Đăng ngày: 13/11/2026
Kho báu lộ ra sau cơn mưa lớn, người dân ùn ùn đi thu nhặt

Kho báu lộ ra sau cơn mưa lớn, người dân ùn ùn đi thu nhặt

Những trận cháy rừng dữ dội trong những năm gần đây cũng làm đất tơi xốp, giúp đẩy xuống hạ lưu thứ mà một số người ở đây gọi là vàng của mưa lũ.

Đăng ngày: 11/11/2026
Thanh kiếm treo dưới cây cầu cổ, vì sao hơn 170 năm không ai dám lấy cắp?

Thanh kiếm treo dưới cây cầu cổ, vì sao hơn 170 năm không ai dám lấy cắp?

Hơn 170 năm qua, vẫn chưa có ai cả gan dám lấy cắp thanh kiếm được treo dưới cây cầu cổ này. Đâu là nguyên nhân?

Đăng ngày: 11/11/2026
Dự đoán năm 2024 của nhà tiên tri Vanga gây lo lắng

Dự đoán năm 2024 của nhà tiên tri Vanga gây lo lắng

Nhà huyền môn người Bulgaria đã trở nên nổi tiếng nhờ được cho là đã dự đoán chính xác rất nhiều sự kiện lớn xảy ra trên thế giới.

Đăng ngày: 11/11/2026
Top 10 sự thật kỳ lạ nhưng thú vị về tâm lý con người mà bạn chắc chắn chưa từng nghe qua

Top 10 sự thật kỳ lạ nhưng thú vị về tâm lý con người mà bạn chắc chắn chưa từng nghe qua

Bạn có biết rằng một người càng thông minh thì càng có ít bạn bè hay 80% suy nghĩ của chúng ta là tiêu cực không?

Đăng ngày: 09/11/2026
Thế giới song trùng: Khi 2 vận động viên mang cùng tên họ, cùng gương mặt nhưng kết quả ADN lại gây sốc

Thế giới song trùng: Khi 2 vận động viên mang cùng tên họ, cùng gương mặt nhưng kết quả ADN lại gây sốc

Đối với những trường hợp song trùng, những người giống nhau về vẻ ngoài có thể được gặp phải trong cuộc sống hàng ngày. Tuy nhiên, cũng có trường hợp song trùng khác khó có thể lý giải.

Đăng ngày: 09/11/2026
Những sự thật kinh ngạc về các bãi thử bom hạt nhân bí mật nhất thế giới

Những sự thật kinh ngạc về các bãi thử bom hạt nhân bí mật nhất thế giới

Trong cuộc đua nghiên cứu và sản xuất vũ khí hạt nhân, Mỹ và Liên Xô đã tiến hành thử nghiệm vũ khí này tại nhiều bãi thử bom hạt nhân.

Đăng ngày: 08/11/2026
Khoa Học News