Khoa Học News

Lý giải hiện tượng "tâm lý yếu" khi gặp áp lực

Việc thất bại hoàn toàn trong những tình huống quan trọng cần thể hiện khả năng là hiện tượng tâm lý không hề hiếm gặp. Các thí nghiệm trên khỉ cho thấy hiện tượng "sụp đổ" do áp lực có liên quan đến sự suy giảm hoạt động của các tế bào thần kinh.

"Chúng ta thấy hiện tượng này ở khắp nơi, trong thể thao và cả ngoài lĩnh vực thể thao", ông Steven Chase, nhà thần kinh học tại Đại học Carnegie Mellon ở Pittsburgh (Mỹ), chia sẻ.

Chase và các đồng nghiệp đã nghiên cứu điều gì xảy ra trong não bộ khiến hiệu suất giảm mạnh, và công bố kết quả trên tạp chí Neuron ngày 12-9.

Hiện tượng sụp đổ dưới áp lực không chỉ xảy ra ở con người. Giống như một tay vợt có thể đánh trượt cú đánh quyết định, khỉ cũng có thể kém hiệu quả trong những tình huống có phần thưởng cao.


Hiện tượng sụp đổ dưới áp lực không chỉ xảy ra ở con người. (Ảnh minh họa).

Tình huống "jackpot" của tâm lý

Nhóm nghiên cứu thiết lập một bài kiểm tra máy tính, trong đó khỉ vàng nhận phần thưởng sau khi di chuyển con trỏ nhanh chóng và chính xác đến mục tiêu. Mỗi lần thử nghiệm đều có dấu hiệu cho biết phần thưởng sẽ nhỏ, vừa, lớn hay "jackpot" (độc đắc). 

Phần thưởng jackpot hiếm gặp và có giá trị đặc biệt, tạo ra tình huống có tính tỉ lệ "cược nhiều, ăn nhiều".

Sử dụng một con chip nhỏ được cấy vào não khỉ và phủ điện cực, nhóm nghiên cứu theo dõi hoạt động thần kinh thay đổi như thế nào khi nhận được các phần thưởng khác nhau. Con chip được đặt ở vỏ não vận động, một vùng của thùy trán kiểm soát chuyển động.

Các nhà nghiên cứu phát hiện ra rằng trong những tình huống "jackpot", hoạt động của các tế bào thần kinh liên quan đến việc chuẩn bị vận động giảm xuống. Việc chuẩn bị vận động là cách não bộ tính toán để hoàn thành một chuyển động - tương tự như việc nhắm mũi tên vào mục tiêu trước khi bắn. Sự suy giảm trong việc chuẩn bị vận động có nghĩa là não bộ của khỉ chưa sẵn sàng, và do đó chúng hoạt động kém hiệu quả.

Kết quả này "giúp chúng ta hiểu hành vi được điều chỉnh bởi kết quả phần thưởng không phải là tuyến tính", bà Bita Moghaddam - nhà thần kinh học hành vi tại Đại học Khoa học và Sức khỏe Oregon ở Portland, đưa ra nhận xét.

Ở một mức độ nào đó, "bạn không nhất thiết thể hiện tốt hơn khi phần thưởng tăng lên", Moghaddam nói. Bà cho rằng sẽ rất thú vị khi thấy các vùng não khác phản ứng như thế nào trong những tình huống phần thưởng jackpot, vì có thể nhiều vùng não cùng tham gia vào quá trình này.

Duy trì hiệu suất vận động

Các nhà nghiên cứu sau đó tìm hiểu lý do tại sao việc chuẩn bị vận động suy giảm trong những tình huống có tính đặt cược cao.

Một phân tích về mối liên hệ giữa động lực của phần thưởng và sự chuẩn bị thần kinh với hiệu suất vật động của khỉ cho thấy khi phần thưởng tăng lên, hoạt động thần kinh đạt đến mức chuẩn bị tối đa.

Đối với những phần thưởng lớn hơn nữa, sự chuẩn bị bắt đầu "xuống dốc", đẩy não bộ ra khỏi vùng tối ưu cho hiệu suất. Các nhà nghiên cứu gọi đây là giả thuyết "thiên vị thần kinh".

Chase cho biết nhóm nghiên cứu cũng quan tâm đến việc liệu có thể tránh được hiện tượng "sụp đổ tâm lý" do áp lực hay không, hay liệu kết quả nghiên cứu não bộ có thể giúp tối ưu hóa hiệu suất vận động.

Tuy nhiên, ông khẳng định nhóm nghiên cứu trước tiên cần phải nghiên cứu hiện tượng này nhiều hơn ở người.

Thông tin biên tập: Xem tại đây
TIN CŨ HƠN
Nơi thi thể không phân hủy do quá lạnh ở Na Uy

Nơi thi thể không phân hủy do quá lạnh ở Na Uy

Longyearbyen là một thị trấn với 2.000 cư dân chủ yếu sống dựa vào khai thác than đá ở quần đảo Svalbard xa xôi của Na Uy, theo Sun.

Đăng ngày: 04/11/2026
Khoa học giải thích tại sao bạn lại nhìn thấy... ma!

Khoa học giải thích tại sao bạn lại nhìn thấy... ma!

Theo Sciencing, cả ma, yêu tinh và ma cà rồng đều không thực sự tồn tại. Vì vậy, việc bạn nhìn thấy ma có thể chỉ là do quá sợ hãi.

Đăng ngày: 04/11/2026
Tìm hiểu về lễ hội Halloween

Tìm hiểu về lễ hội Halloween

Ngày lễ Halloweem xuất phát từ một nghi lễ ở các nước phương Tây, vào ngày 31 tháng 10 hàng năm, ngay đêm trước lễ các thánh Nam Nữ.

Đăng ngày: 03/11/2026
Những biểu tượng bí ẩn và đáng sợ trong ngày Halloween huyền bí

Những biểu tượng bí ẩn và đáng sợ trong ngày Halloween huyền bí

Halloween được cho là có cách đây khoảng 2.000 năm và gắn liền với ngày lễ hội này là những biểu tượng đáng sợ như mèo đen, dơi, phù thủy, đèn lồng, bí ngô, vạc đựng linh hồn...

Đăng ngày: 03/11/2026
Những đêm hội ma quỷ "quậy tưng bừng" từ Đông sang Tây

Những đêm hội ma quỷ "quậy tưng bừng" từ Đông sang Tây

Bên cạnh Halloween, vẫn còn rất nhiều lễ hội ma quỷ khác diễn ra ở khắp nơi trên thế giới. Cùng tìm hiểu một vài những lễ hội ma quỷ nổi tiếng trên toàn thế giới dưới đây.

Đăng ngày: 03/11/2026
Lễ hội ma Halloween và những điều bạn chưa biết

Lễ hội ma Halloween và những điều bạn chưa biết

Halloween là lễ hội thường niên diễn ra vào cuối tháng 10 đầu tháng 11, nhưng đó là lễ hội để tưởng niệm cái gì? Tại sao người ta phải hoá trang và ăn mặc gớm ghiếc đến thế?

Đăng ngày: 02/11/2026
Điều xảy ra khi thời gian ngừng lại?

Điều xảy ra khi thời gian ngừng lại?

Khái niệm ngưng đọng thời gian xuất hiện trên phim ảnh khá nhiều. Tuy vậy, việc ngưng đọng thời gian dưới góc nhìn khoa học không lãng mạn như trên phim.

Đăng ngày: 02/11/2026
Khoa Học News