Nước ngầm Bắc Kinh dâng gần 15 m: tốt cho sinh thái nhưng gây lo ngại cho công trình ngầm
Sau nhiều thập kỷ bị khai thác quá mức, mực nước ngầm ở Bắc Kinh (Trung Quốc) đang hồi phục mạnh: năm 2025, mực nước trung bình ở vùng đồng bằng của thành phố đã dâng 14,81 m so với năm 2015. Nhưng theo một nghiên cứu công bố trên tạp chí PLOS ONE ngày 18/11/2026, tin vui cho môi trường này lại đặt ra bài toán mới cho hệ thống tàu điện ngầm và các công trình dưới lòng đất.
Từ cạn kiệt đến hồi phục
Nghiên cứu do nhóm tác giả Mu H., Li Y., Wang S. và Zhu H. tại Trường Kỹ thuật và Công nghệ, Đại học Địa chất Trung Quốc (Bắc Kinh) thực hiện, dựa trên bản tin động thái nước ngầm do Cục Thủy vụ Bắc Kinh công bố giai đoạn 2019–2025.
Số liệu cho thấy một chặng đường dài. Ở đồng bằng Bắc Kinh, độ sâu trung bình tới mặt nước ngầm là khoảng 7,24 m năm 1980, tăng lên 15,36 m năm 2000 và 25,75 m năm 2015, mức nước thấp nhất từng ghi nhận. Việc nước ngầm tụt sâu kéo theo sụt lún đất, thu hẹp đất ngập nước và suy thoái thảm thực vật.
Bước ngoặt đến từ nhiều chính sách cùng lúc. Bắc Kinh siết chặt khai thác nước ngầm. Tuyến giữa của dự án chuyển nước Nam – Bắc đi vào vận hành cuối năm 2014, tới cuối năm 2023 đã đưa về tổng cộng khoảng 9,5 tỷ m³ nước. Từ năm 2019, thành phố liên tục bổ cập nước sinh thái qua sông Vĩnh Định (Yongding) bằng nước sông Hoàng Hà, nước hồ chứa và một phần nước tái sử dụng, với tổng lượng hơn 3 tỷ m³; tới năm 2025, toàn bộ dòng sông đã có nước chảy liên tục.
Kết quả là tới cuối năm 2025, độ sâu trung bình tới mặt nước ngầm chỉ còn 10,94 m. Mực nước tăng nhanh trong giai đoạn 2019–2021 rồi chậm lại. Mức tăng rõ nhất ở những vùng gần sông Vĩnh Định: quận Hải Điến ở phía tây có độ sâu mực nước trung bình 8,18 m, trong khi quận Triều Dương ở phía đông là 19,06 m.
Khi nước ngầm “gõ cửa” tàu điện ngầm
Bắc Kinh có mạng lưới công trình ngầm dày đặc, phần lớn tập trung ở độ sâu 10–30 m như ga tàu điện ngầm, đường hầm và bãi đỗ xe ngầm. Nhiều công trình xây dựng từ sớm vốn nằm trong môi trường khô ráo, nay đã chìm dưới mực nước ngầm. Theo số liệu năm 2024 được dẫn trong bài, khoảng 83,9% bản đáy kết cấu ngầm trên 17 tuyến tàu điện ngầm do Công ty Vận hành Đường sắt Đô thị Bắc Kinh quản lý đã nằm dưới mực nước ngầm; riêng tuyến số 9, toàn bộ kết cấu ngầm đều đã ngập trong nước ngầm.
Các tác giả liệt kê năm kiểu hư hại chính:
- Ăn mòn: các ion như clorua và sunfat trong nước ngầm có thể làm gỉ cốt thép và gây nứt, bong bê tông.
- Thấm dột: hư hại phổ biến nhất. Một nghiên cứu trước đó trên 2.214 điểm thấm năm 2021 cho thấy số điểm thấm tăng theo mực nước ngầm.
- Bị đẩy nổi: lực đẩy của nước có thể nâng cả khối công trình ngầm lên, gây nứt sàn, nghiêng kết cấu.
- Nền móng yếu đi và lún: đất bị ngâm nước giảm khả năng chịu lực; ở vùng có cát dễ hóa lỏng, nguy cơ hóa lỏng khi động đất tăng lên. Một nghiên cứu tại quận Thông Châu cho thấy khi mực nước dâng 5 m, tỷ lệ diện tích được xếp vào loại có thể hóa lỏng tăng từ 30,8% lên 70,7%.
- Chênh lệch áp lực nước: đường hầm chạy hướng bắc – nam có thể chặn dòng nước ngầm chảy từ tây sang đông, khiến mực nước phía tây dâng cao hơn phía đông và tạo lực ép lệch lên kết cấu.
Bài báo nêu ví dụ một dự án nhà ở tại Bắc Kinh năm 2008: nước ngầm dâng trong lúc thi công đã đẩy nổi móng bè, tạo khoảng rỗng dày khoảng 600–1.000 mm ở phía tây công trình. Mực nước cao cũng làm tăng rủi ro và chi phí hạ mực nước, chắn nước khi thi công các công trình ngầm mới.
Đi tìm mực nước “vừa đủ”
Theo nhóm tác giả, lợi ích sinh thái của việc nâng mực nước ngầm tuân theo quy luật lợi ích cận biên giảm dần: khi nước ngầm còn rất thấp, mỗi mét nước dâng mang lại nhiều lợi ích; khi hệ sinh thái đã gần hồi phục, lợi ích tăng thêm ngày càng ít, trong khi chi phí xử lý hư hại công trình ngầm lại tăng lên. Vì vậy, bổ cập nước nhiều hơn không phải lúc nào cũng tốt hơn.
Dùng phương pháp phân tích cận biên trong kinh tế học môi trường, nhóm đề xuất xác định một mực nước cảnh báo tổng hợp, nằm giữa ngưỡng tối thiểu để lợi ích ròng dương và ngưỡng kiểm soát phía trên. Họ kiến nghị xây dựng cơ chế bổ cập nước linh hoạt, phối hợp đánh giá giữa nhiều cơ quan, và có biện pháp phòng ngừa cho các công trình ngầm, nhất là những công trình xây từ sớm với tiêu chuẩn thiết kế thấp. Bài báo đưa ra khung phương pháp, còn mức nước cảnh báo cụ thể cần được các cơ quan quản lý xác định dựa trên số liệu thống kê.
Nguồn tham khảo
Nguồn gốc dị không tưởng của các từ ngữ được dùng phổ biến hiện nay, bạn chắc chắn sẽ bất ngờ
Ngày nay, những từ tiếng Anh như "deadline" được sử dụng phổ biến trong giới văn phòng. Vậy nguồn gốc của chúng từ đâu mà ra và có gì thú vị?
Kho báu lộ ra sau cơn mưa lớn, người dân ùn ùn đi thu nhặt
Những trận cháy rừng dữ dội trong những năm gần đây cũng làm đất tơi xốp, giúp đẩy xuống hạ lưu thứ mà một số người ở đây gọi là vàng của mưa lũ.
Thanh kiếm treo dưới cây cầu cổ, vì sao hơn 170 năm không ai dám lấy cắp?
Hơn 170 năm qua, vẫn chưa có ai cả gan dám lấy cắp thanh kiếm được treo dưới cây cầu cổ này. Đâu là nguyên nhân?
Dự đoán năm 2024 của nhà tiên tri Vanga gây lo lắng
Nhà huyền môn người Bulgaria đã trở nên nổi tiếng nhờ được cho là đã dự đoán chính xác rất nhiều sự kiện lớn xảy ra trên thế giới.
Trung Quốc phát hiện trầm tích vàng trữ lượng hơn 1.000 tấn
Các nhà địa chất phát hiện trầm tích vàng khổng lồ ước lượng hơn 1.000 tấn, tổng trị giá khoảng 83 tỷ USD, tại tỉnh Hồ Nam, miền trung Trung Quốc.
Top 10 sự thật kỳ lạ nhưng thú vị về tâm lý con người mà bạn chắc chắn chưa từng nghe qua
Bạn có biết rằng một người càng thông minh thì càng có ít bạn bè hay 80% suy nghĩ của chúng ta là tiêu cực không?

