Tìm thấy những pháo đài thủy tinh hóa ở châu Âu
Khoảng 200 pháo đài đá cổ xưa ở châu Âu có hiện tượng thủy tinh hóa do nung nóng, khiến các nhà khảo cổ bối rối suốt 250 năm qua.
Trong suốt thời kỳ Đồ Đồng và Đồ Sắt, người châu Âu xây dựng nhiều pháo đài và thành lũy bằng đá trên đồi. Khoảng 200 công trình như vậy có dấu hiệu chịu tác động từ nhiệt độ cao. Những bức tường bị đốt cháy ở nhiệt độ cao đến mức các tảng đá nóng chảy một phần và hợp nhất với nhau, gọi là hiện tượng thủy tinh hóa. Suốt 250 năm qua, pháo đài thủy tinh hóa vẫn là một bí ẩn với giới khảo cổ.
Minh họa pháo đài thủy tinh hóa Dun Deardail ở Glen Nevis, Scotland. (Ảnh: Scotsman).
Ban đầu, quá trình thủy tinh hóa được cho hậu quả từ những trận chiến trong quá khứ. Nhưng kỳ lạ là thủy tinh hóa là điều duy nhất giữ cho các bức tường đá gắn kết. Những pháo đài này không chứa bất kỳ vật liệu kết dính nào như vữa hay vôi. Một số bằng chứng cho thấy, các tảng đá được xếp chồng lên nhau trong trạng thái khô, sau đó bị đốt cháy có chủ ý, khiến chúng hợp nhất thành khối vững chắc.
Hiện tại, giới khoa học đưa ra hai giả thuyết. Giả thuyết đầu tiên cho rằng việc nung chảy tường đá là hệ quả ngoài ý muốn của một hoạt động khác, ví dụ như rèn kim loại, đốt lò hay đốt lửa báo hiệu. Giả thuyết thứ hai cho rằng đây là kết quả của một nỗ lực xây dựng đáng kinh ngạc.
Trong một thí nghiệm tiên phong do kỹ sư Wallace Thorneycroft và nhà khảo cổ Vere Gordon Childe thực hiện vào những năm 1930, một bức tường kích thước 1,8 m x 1,8 m được xây bằng đá xen kẽ với những thanh gỗ ngang, sau đó bị đốt cháy. Ngọn lửa cháy trong 3 tiếng, sau đó bức tường sụp đổ. Thorneycroft và Childe nhận thấy đống đổ nát đã được thủy tinh hóa với những mảnh gỗ lẫn bên trong. Họ ước tính ngọn lửa nóng khoảng 1.200 độ C.
Theo một nghiên cứu khác do chuyên gia E. Youngblood tại Viện Smithsonian cùng đồng nghiệp thực hiện, xuất bản trên tạp chí Archaeological Science năm 1978, việc đốt cháy một bức tường lẫn gỗ không đủ để giải thích cho quá trình thủy tinh hóa mạnh mẽ của các pháo đài cổ. Nhóm nghiên cứu cho rằng ngọn lửa gây ra sự thủy tinh hóa này có thể đã cháy suốt nhiều ngày với mức nhiệt duy trì trên 1.000 độ C.
Điều này chỉ có thể xảy ra khi ngọn lửa được kiểm soát, ví dụ, bằng cách lấp đầy khoảng trống giữa các tảng đá trong khung gỗ với đất, đất sét và vật liệu dễ cháy như than bùn. Khó có khả năng các bức tường bị đốt cháy một cách tình cờ hoặc do kẻ thù, đồng nghĩa hành động đốt cháy là có chủ ý. Nhưng tại sao người xưa lại làm như vậy?
Pháo đài thủy tinh hóa tại Sainte-Suzanne, Pháp. (Ảnh: jp.morteveille/Wikimedia).
Một cách giải thích khả dĩ là để tăng độ bền cho công trình đá. Cách lý giải này từng bị nhiều nhà nghiên cứu bác bỏ vì việc nung nóng thường làm yếu cấu trúc đá khi tạo ra những vết nứt nhỏ do đá giãn nở khác nhau. Tuy nhiên, một nghiên cứu đăng trên tạp chí Archaeological Science năm 2016 cho rằng điều này không đúng với sa thạch - một vật liệu xây pháo đài phổ biến. Loại đá này tăng độ bền dưới tác dụng nhiệt vì các hạt nhỏ bên trong đá kết hợp với nhau thành một khối thủy tinh đặc. Nếu đúng, những pháo đài thủy tinh hóa cổ xưa thực sự là những công trình xây dựng tài hoa.
Ban đầu, giới khoa học cho rằng pháo đài thủy tinh hóa chỉ tồn tại ở Scotland. Nhưng sau đó, chúng cũng được tìm thấy ở một số khu vực khác thuộc Tây Âu và Bắc Âu. Có hơn 200 công trình như vậy trên khắp châu Âu, trong đó 70 ở Scotland.
Phát hiện hóa thạch 52 triệu năm tuổi của sinh vật kì lạ
Theo đánh giá đây là một hóa thạch rất có giá trị đối với việc giải mã những bí ẩn cổ đại.
DNA tiết lộ mô hình tình dục và hôn nhân ở đế chế hùng mạnh châu Âu
Nghiên cứu phân tích DNA cổ đại lấy từ các ngôi mộ của người Avar đã tiết lộ về nguồn gốc, cũng như mô hình tình dục và hôn nhân của đế chế hùng mạnh này.
Phát hiện chiếc thùng sắt chứa 4 tấn vàng: "Kho báu" mà Đức Quốc xã giấu nhẹm đi
4 tấn vàng của Đức Quốc xã đã được tìm thấy tại một cung điện từ thế kỷ 18.
Sự thật về những "bông hoa" màu trắng nở rộ khi soi kính hiển vi đội quân đất nung
Khoảnh khắc chuyên gia khai quật đội quân đất nung Tần Thủy Hoàng lên mặt đất, họ nhanh chóng cảm thấy hối hận.
Khai quật lăng mộ Tần Thủy Hoàng, phát hiện cả thế giới động vật ở bên trong
Các nhà khảo cổ học gần đây mới phát hiện trong lăng mộ Tần Thủy Hoàng có hàng nghìn con vật thuộc các loài khác nhau đã được chôn cất cùng ông.
Phát hiện loài "vượn khủng bố" - một trong những loài vượn lớn nhất từng tồn tại trên Trái đất
Đây là một loài vượn cổ đại có trọng lượng gần 50kg, từng sinh sống ở châu Phi, đặc biệt là Nam Phi và Ethiopia.
