Tìm thấy những pháo đài thủy tinh hóa ở châu Âu
Khoảng 200 pháo đài đá cổ xưa ở châu Âu có hiện tượng thủy tinh hóa do nung nóng, khiến các nhà khảo cổ bối rối suốt 250 năm qua.
Trong suốt thời kỳ Đồ Đồng và Đồ Sắt, người châu Âu xây dựng nhiều pháo đài và thành lũy bằng đá trên đồi. Khoảng 200 công trình như vậy có dấu hiệu chịu tác động từ nhiệt độ cao. Những bức tường bị đốt cháy ở nhiệt độ cao đến mức các tảng đá nóng chảy một phần và hợp nhất với nhau, gọi là hiện tượng thủy tinh hóa. Suốt 250 năm qua, pháo đài thủy tinh hóa vẫn là một bí ẩn với giới khảo cổ.
Minh họa pháo đài thủy tinh hóa Dun Deardail ở Glen Nevis, Scotland. (Ảnh: Scotsman).
Ban đầu, quá trình thủy tinh hóa được cho hậu quả từ những trận chiến trong quá khứ. Nhưng kỳ lạ là thủy tinh hóa là điều duy nhất giữ cho các bức tường đá gắn kết. Những pháo đài này không chứa bất kỳ vật liệu kết dính nào như vữa hay vôi. Một số bằng chứng cho thấy, các tảng đá được xếp chồng lên nhau trong trạng thái khô, sau đó bị đốt cháy có chủ ý, khiến chúng hợp nhất thành khối vững chắc.
Hiện tại, giới khoa học đưa ra hai giả thuyết. Giả thuyết đầu tiên cho rằng việc nung chảy tường đá là hệ quả ngoài ý muốn của một hoạt động khác, ví dụ như rèn kim loại, đốt lò hay đốt lửa báo hiệu. Giả thuyết thứ hai cho rằng đây là kết quả của một nỗ lực xây dựng đáng kinh ngạc.
Trong một thí nghiệm tiên phong do kỹ sư Wallace Thorneycroft và nhà khảo cổ Vere Gordon Childe thực hiện vào những năm 1930, một bức tường kích thước 1,8 m x 1,8 m được xây bằng đá xen kẽ với những thanh gỗ ngang, sau đó bị đốt cháy. Ngọn lửa cháy trong 3 tiếng, sau đó bức tường sụp đổ. Thorneycroft và Childe nhận thấy đống đổ nát đã được thủy tinh hóa với những mảnh gỗ lẫn bên trong. Họ ước tính ngọn lửa nóng khoảng 1.200 độ C.
Theo một nghiên cứu khác do chuyên gia E. Youngblood tại Viện Smithsonian cùng đồng nghiệp thực hiện, xuất bản trên tạp chí Archaeological Science năm 1978, việc đốt cháy một bức tường lẫn gỗ không đủ để giải thích cho quá trình thủy tinh hóa mạnh mẽ của các pháo đài cổ. Nhóm nghiên cứu cho rằng ngọn lửa gây ra sự thủy tinh hóa này có thể đã cháy suốt nhiều ngày với mức nhiệt duy trì trên 1.000 độ C.
Điều này chỉ có thể xảy ra khi ngọn lửa được kiểm soát, ví dụ, bằng cách lấp đầy khoảng trống giữa các tảng đá trong khung gỗ với đất, đất sét và vật liệu dễ cháy như than bùn. Khó có khả năng các bức tường bị đốt cháy một cách tình cờ hoặc do kẻ thù, đồng nghĩa hành động đốt cháy là có chủ ý. Nhưng tại sao người xưa lại làm như vậy?
Pháo đài thủy tinh hóa tại Sainte-Suzanne, Pháp. (Ảnh: jp.morteveille/Wikimedia).
Một cách giải thích khả dĩ là để tăng độ bền cho công trình đá. Cách lý giải này từng bị nhiều nhà nghiên cứu bác bỏ vì việc nung nóng thường làm yếu cấu trúc đá khi tạo ra những vết nứt nhỏ do đá giãn nở khác nhau. Tuy nhiên, một nghiên cứu đăng trên tạp chí Archaeological Science năm 2016 cho rằng điều này không đúng với sa thạch - một vật liệu xây pháo đài phổ biến. Loại đá này tăng độ bền dưới tác dụng nhiệt vì các hạt nhỏ bên trong đá kết hợp với nhau thành một khối thủy tinh đặc. Nếu đúng, những pháo đài thủy tinh hóa cổ xưa thực sự là những công trình xây dựng tài hoa.
Ban đầu, giới khoa học cho rằng pháo đài thủy tinh hóa chỉ tồn tại ở Scotland. Nhưng sau đó, chúng cũng được tìm thấy ở một số khu vực khác thuộc Tây Âu và Bắc Âu. Có hơn 200 công trình như vậy trên khắp châu Âu, trong đó 70 ở Scotland.
Cách hổ phách tạo ra những hóa thạch tinh xảo lưu giữ lịch sử Trái đất
Những mẫu hổ phách mang màu sắc ấm áp đóng vai trò như một cửa sổ 3 chiều giúp các nhà khoa học tái tạo lại hệ sinh thái cổ đại thông qua vô số các bao thể động vật, thực vật mà nó chứa bên trong.
Đào ống nước, phát hiện kho báu "đóng băng thời gian" 2.100 năm
Một kho báu khảo cổ vô song, cực kỳ giá trị vừa được tìm thấy ở Israel, nơi hầu hết cổ vật đều được bảo quản trong trạng thái cực kỳ tốt và chứa đựng nhiều thông tin quý giá.
4 phát hiện lớn nhất tại lăng mộ Tần Thủy Hoàng 50 năm qua
Từ năm 1974, các nhà khảo cổ làm việc ở lăng mộ Tần Thủy Hoàng tại Tây An, Thiểm Tây có nhiều phát hiện giúp tăng cường hiểu biết về vị hoàng đế nổi tiếng trong lịch sử Trung Quốc.
Quái thú 1 tấn "trên trời rơi xuống", giới khoa học bối rối
Đó là một loài quái thú hoàn toàn mới, được xác định thông qua hài cốt hóa thạch có niên đại khoảng 72 triệu năm trước, vừa được khai quật tại Chile.
Phát hiện hóa thạch 52 triệu năm tuổi của sinh vật kì lạ
Theo đánh giá đây là một hóa thạch rất có giá trị đối với việc giải mã những bí ẩn cổ đại.
DNA tiết lộ mô hình tình dục và hôn nhân ở đế chế hùng mạnh châu Âu
Nghiên cứu phân tích DNA cổ đại lấy từ các ngôi mộ của người Avar đã tiết lộ về nguồn gốc, cũng như mô hình tình dục và hôn nhân của đế chế hùng mạnh này.
