Con người khiến các dòng sông trên thế giới thay đổi ra sao?

Trong 40 năm qua, con người đã làm thay đổi các dòng sông lớn nhất thế giới với tốc độ chưa từng có.

Theo một nghiên cứu mới của Đại học Dartmouth (Mỹ) được công bố trên tạp chí Science, cách thức hoạt động của các con sông bị ảnh hưởng đáng kể bởi lượng phù sa mà chúng vận chuyển và trầm tích của nó.

Con người khiến các dòng sông trên thế giới thay đổi ra sao?
Đập Tam Hiệp tại Trung Quốc làm thay đổi dòng chảy sau 11 năm (1999 - 2010) - (Ảnh: NASA)

Các nhà nghiên cứu sử dụng các hình ảnh vệ tinh từ NASA Landsat và các kho lưu trữ kỹ thuật số về dữ liệu thủy văn để kiểm tra những thay đổi về lượng phù sa được đưa đến các đại dương của 414 con sông lớn nhất thế giới từ năm 1984 đến 2020.

Loading...

Tác giả chính Evan Dethier, nghiên cứu sinh sau tiến sĩ tại Dartmouth, cho biết lượng phù sa của các con sông thường được quyết định từ các quá trình phát triển tự nhiên trong lưu vực sông, như lượng mưa, lở đất hay thảm thực vật..

Con người khiến các dòng sông trên thế giới thay đổi ra sao?
Đập Hoover trên sông Colorado, nằm ở biên giới giữa các bang Nevada và Arizona, là con đập nổi tiếng nhất của Mỹ cao 221m - (Ảnh: ALBOM ADVENTURES)

Các nhà nghiên cứu nhận thấy các hoạt động trực tiếp của con người đang lấn át các quá trình tự nhiên này, thậm chí còn lớn hơn tác động của biến đổi khí hậu.

Các phát hiện cho thấy việc xây dựng đập lớn trong thế kỷ XX ở khu vực phía bắc thủy văn toàn cầu - bao gồm Bắc Mỹ, châu Âu, lục địa Á - Âu và châu Á - đã làm giảm 49% lượng bùn cát lơ lửng từ sông chuyển đến đại dương so với điều kiện trước khi có đập.

Sự sụt giảm toàn cầu này đã xảy ra bất chấp sự gia tăng đáng kể trong việc cung cấp trầm tích từ phía nam thủy văn toàn cầu - bao gồm Nam Mỹ, châu Phi và châu Đại Dương. Tại đây, vận chuyển phù sa đã tăng lên ở 36% các con sông trong khu vực do sự thay đổi mục đích sử dụng đất lớn.

Con người khiến các dòng sông trên thế giới thay đổi ra sao?
Đập Oroville ở bang California cao nhất nước Mỹ với 235m - (Ảnh: WATER EDUCATION FOUNDATION)

Những thay đổi này đều do các hoạt động của con người, như khai thác vàng trong phù sa ở Nam Mỹ và châu Phi cận Sahara; khai thác cát ở Bangladesh và Ấn Độ; và các đồn điền trồng dầu cọ trên phần lớn châu Đại Dương.

Còn ở phía bắc, việc xây dựng đập là tác nhân chính gây ra sự thay đổi của các con sông trong vài thế kỷ qua. Chỉ riêng ở Mỹ, có hơn 90.000 đập được xây dựng.

Tuy nhiên ở Mỹ và các nước khác ở Bắc bán cầu, nhiều đập đã có tuổi đời hơn nửa thế kỷ, và đã xây dựng ít đập hơn trong thế kỷ XXI. Do đó, sự suy giảm vận chuyển trầm tích gần đây tương đối nhỏ.

Con người khiến các dòng sông trên thế giới thay đổi ra sao?
Đập Yacyretá, trên sông Parana giữa tỉnh Corrientes của Argentina và thành phố Ayolas của Paraguay - (Ảnh: WIKIPEDIA)

Nhưng việc xây dựng đập ở Âu - Á và châu Á trong 30 năm qua, đặc biệt là ở Trung Quốc, dẫn đến việc giảm vận chuyển trầm tích ở các con sông trên toàn cầu đang diễn ra.

Đồng tác giả nghiên cứu, ông Francis Magilligan, giáo sư địa lý, nhấn mạnh: "Điều này đặc biệt đáng lo ngại đối với những nơi đông dân cư như Việt Nam, nơi mà nguồn cung cấp trầm tích đã bị giảm đáng kể do hoạt động của các đập dọc sông Mekong".

Ông Carl Renshaw, giáo sư khoa học Trái đất tại Dartmouth, cho biết: "Hoạt động của các con sông cung cấp những chỉ số khá nhạy cảm về những gì chúng ta đang làm đối với bề mặt Trái đất - chúng giống như một nhiệt kế đo sự thay đổi trong việc sử dụng đất và nước".

Từ khóa liên quan:
Loading...
TIN CŨ HƠN
Những điều thú vị ít ai biết về kẹo hồ lô nổi tiếng trong phim kiếm hiệp Trung Quốc

Những điều thú vị ít ai biết về kẹo hồ lô nổi tiếng trong phim kiếm hiệp Trung Quốc

Món kẹo hồ lô có nguồn gốc, ý nghĩa cùng cách chế biến vô cùng đặc biệt, chắc chắn sẽ khiến nhiều người phải bất ngờ.

Đăng ngày: 04/07/2022
Trái đất có dấu hiệu lật ngược từ bên trong?

Trái đất có dấu hiệu lật ngược từ bên trong?

Một thứ bí ẩn thuộc lõi ngoài của Trái Đất đã không còn ở vị trí cũ chỉ sau 20 năm, có thể liên quan đến việc cực Bắc của Trái Đất đang trôi từ Canada sang Siberia - Nga.

Đăng ngày: 04/07/2022
Những sai lầm khi sử dụng điều hoà ô tô mùa nắng nóng

Những sai lầm khi sử dụng điều hoà ô tô mùa nắng nóng

Mùa hè đã đến, nhiệt độ tăng cao qua từng ngày, do vậy khiến nhiều người thường lựa chọn sử dụng phương tiện là ô tô để di chuyển hằng ngày.

Đăng ngày: 04/07/2022
Đường dây truyền tải điện dài 2.080 km ở Trung Quốc

Đường dây truyền tải điện dài 2.080 km ở Trung Quốc

Dự án đưa thủy điện từ Tứ Xuyên đến Giang Tô bắt đầu hoạt động hôm 1/7, dự kiến giúp giảm 25 triệu tấn khí thải CO2 mỗi năm.

Đăng ngày: 03/07/2022
Đường hầm tuổi đời hàng thế kỷ được mở cửa

Đường hầm tuổi đời hàng thế kỷ được mở cửa

Một đường hầm có tuổi đời hàng thế kỷ nằm trên lãnh thổ của Canada thuộc khu vực của thác nước Niagara, dự kiến mở cửa cho công chúng từ đầu tháng 7.

Đăng ngày: 03/07/2022
NASA chụp chi tiết lạ của

NASA chụp chi tiết lạ của "nòng nọc" khổng lồ ở Siberia: Các nhà khoa học lập tức cảnh báo

Ngay sau khi phát hiện ra " con nòng nọc" khổng lồ được tìm thấy ở Siberia đang phát triển không ngừng, các nhà khoa học lập tức đưa ra cảnh báo mới.

Đăng ngày: 03/07/2022
Cánh đồng dài 430 km chứa đầy thiên thạch

Cánh đồng dài 430 km chứa đầy thiên thạch

Tiểu hành tinh hơn 200 tấn lao xuống Trái Đất với đường bay đặc biệt, tạo ra hàng loạt mảnh thiên thạch rải rác trong một vùng rộng lớn.

Đăng ngày: 03/07/2022
Tiêu điểm
Khoa Học News