Nhà nông thất bát trở thành nhà sáng chế máy dệt

Sau hơn 10 năm trời nuôi ý tưởng và gần 5 năm miệt mài sáng hàn nối, lắp ghép, chiều cắt rời, tháo ra, cuối cùng, chiếc máy dệt chiếu của anh Nguyễn Văn Long đã đoạt Cúp vàng sáng tạo tại Hội Chợ Techmart Việt Nam 2005.

Chị Na, vợ anh thợ dệt bất đắc dĩ Nguyễn Văn Long (Ba Long) là thợ dệt "chính thống", biết làm chiếu từ hồi còn nhỏ xíu. Còn Ba Long vốn là thầy giáo quê ở Rạch Giá (Kiên Giang). Họ quen nhau cũng tại xứ này rồi yêu nhau và thành gia thất. Năm 1977, vợ chồng anh theo diện "hộ kinh tế mới" về lãnh 42 công ruộng ở Hòn Đất (Kiên Giang).

Là thư sinh thành thị, vóc dáng nhỏ nhắn nên nghề nông thật khó với Ba Long. Lại thêm đất hoang mới khai phá, không biết cách gieo trồng nên lúa cứ thất bát. Năm 1981, Ba Long đưa cả gia đình về Bến Tre (xã An Hiệp nơi ở của nhà anh hiện nay) tìm kế khác để mưu sinh. Nhờ có chút tài vặt nên anh kiếm sống bằng nhiều nghề: từ điêu khắc gỗ, nhận gia công gò thiếc làm vỏ hộp quẹt zippo đến làm hàng mỹ nghệ gáo dừa... Chiều đến, vợ chồng anh lại dệt chiếu.

Hồi ấy, tiền gia công một đôi chiếu mua được chừng 2 hay 3 lít gạo. Ba Long ngẫm thấy công cán của mình sao "bèo" quá. Gia đình anh lại tới bốn, năm miệng ăn, biết chừng nào có dư? "Bởi vậy, dệt thì dệt nhưng bụng không vui, còn đầu óc cứ miên man nghĩ cách làm thế nào để một ngày có thể dệt được hàng chục đôi chiếu? Phải có máy!". Ba Long nhớ lại. "Nhưng tôi chưa tưởng tượng nó có hình dáng như vầy đâu. Đêm nào cũng thao thức, mất ngủ".

Năm 2000, Ba Long bắt tay ráp máy. Cái góc nhỏ trong gian chái, nơi anh lót mấy tấm ván làm chỗ nghỉ lưng buổi trưa lúc này biến thành "xưởng" đồ nguội. Nhưng khổ nỗi không đủ tiền nên mãi một năm sau (năm 2001), anh mới ráp thêm bộ phận truyền động. Năm 2002, ráp tiếp mô tơ động lực. Máy chạy không theo ý muốn: các bánh không chịu "đồng tình" với nhau, tay kẹp luông chiếu chưa ăn nhịp... Ba Long tối ngày cứ vò đầu bứt tóc, góp nhặt lại những kiến thức về cơ khí đã học được từ 30 năm trước. Đó là những năm khoảng 1972-1973, khi chàng thanh niên Ba Long đang theo học ngành cơ khí.

Cuối năm 2003, chiếc máy dệt chiếu con con (mô hình vuông vức chừng một mét khối) hoàn thành. Nhưng làm sao để biến nó thành chiếc máy bự, dệt được những chiếc chiếu có bề khổ 1,60m? Sau nhiều ngày lặn lội dò hỏi, Ba Long tìm đến Sở Khoa học Công nghệ Bến Tre trình bày nguyện vọng. Sở đồng ý cấp 16 triệu đồng làm máy.

Sau ngày đoạt giải, chiếc máy của Ba Long dệt thử một lô chiếu gia công thiệt suôn sẻ. Chiếu đạt độ mịn khít và hầu như không có lỗi chỉ. Theo thiết kế, máy chỉ cần một người "cho ăn" (luông chiếu) khi vận hành. Chiếu dệt ra theo khổ chuẩn 1,6 m. Có 3 tốc độ dệt: Số 1 dành cho người mới học nghề, tốc độ 5 lá (chiếc)/ngày; số 2 cho thợ đã quen tay, dệt 10 lá/ngày; số 3 cho thợ lành nghề, dệt 15-16 lá/ngày.