Cạnh tranh khứu giác: hai lỗ mũi luân phiên xử lí hai mùi khác nhau

Khi mũi đồng thời bắt gặp hai mùi khác nhau, não sẽ luân phiên xử lí chúng riêng qua từng bên lỗ mũi.

Phát hiện do các nhà nghiên cứu tại đại học Rice ở Houston là ví dụ đầu tiên về sự cạnh tranh trong hệ cơ quan khứu giác. Chi tiết được công bố trên tờ Current Biology trực tuyến ngày 20 tháng 8 vừa qua.

“Phát hiện của chúng tôi mở ra triển vọng mới trong công cuộc khám phá cơ chế hoạt động của hệ cơ quan khứu giác và hoạt động nhận thức khứu giác,” Denise Chen, giảng viên tâm thần học, đồng tác giả báo cáo nghiên cứu, phát biểu.

Để phục vụ cho nghiên cứu, 12 tình nguyện viên đã thử các mùi từ hai chiếc lọ chứa hai hương thơm khác nhau. Một chiếc lọ chứa cồn phenyl ethyl giống với mùi hoa hồng, chiếc còn lại chứa n-butanol có mùi như bút đánh dấu. Cả hai lọ đều có miệng vừa khít với kích thước mũi xoay của kính hiển vi, đảm bảo chắc chắn rằng tình nguyện viên có thể trải nghiệm đồng thời hai mùi – mỗi mùi qua một bên lỗ mũi.

Qua 20 vòng thử nghiệm, cả 12 tình nguyện viên đều cho biết họ cảm nhận luân phiên hai mùi - khi thì chủ yếu mùi hoa hồng, khi thì chủ yếu mùi bút đánh dấu dòng. Một vài người cảm nhận sự chuyển đổi mùi thường xuyên hơn và rõ ràng hơn, nhưng trong số tất cả các tình nguyện viên, không ai miêu tả được một kiểu mô hình cảm nhận mùi cụ thể.

Chen nói sự cạnh tranh giữa hai lỗ mũi cũng giống như sự cạnh tranh ở các cặp cơ quan giác quan khác. Khi đôi mắt đồng thời nhìn vào hai hình ảnh khác nhau, hai hình này sẽ được hai mắt quan sát luân phiên, mỗi mắt nhìn một hình.

Khi mũi đồng thời bắt gặp hai mùi khác nhau, não sẽ luân phiên xử lí chúng riêng qua từng bên lỗ mũi. (Ảnh: iStockphoto)

Trong phòng thí nghiệm, cùng lúc mỗi lỗ mũi nhận một mùi khác nhau, nhưng thực tế tình nguyện viên đang trải qua một “sự đánh lừa khứu giác”, bà nói. “Thay vì nhận biết một hỗn hợp liên tục cả hai mùi, họ lại chỉ nhận thấy một trong hai mùi, mùi này tiếp nối sau mùi kia, theo kiểu luân phiên, như thể hai bên lỗ mũi đang cạnh tranh với nhau. Mặc dù thực tế cả hai mùi đều hiện diện như nhau cùng một lúc, não bộ của chúng ta lại chỉ chú ý tới chủ yếu một mùi tại một thời điểm.”

“Sự cạnh tranh giữa hai bên mũi liên quan tới sự thích ứng của các nơron thần kinh ngoại biên và nơron vỏ não,” Chen nói. “Công trình của chúng tôi là điểm khởi đầu cho các nghiên cứu tiếp theo trong tương lai về hiện tượng này, từ đó chúng tôi có thể biết được nhiều hơn về các cơ chế nhận biết mùi của con người.”

Trong cạnh tranh giữa hai lỗ mũi, sự lấn át hay nhượng bộ của một mùi cụ thể chỉ tồn tại trong tâm trí của người ngửi, còn tính chất vật lý thực tế của tác nhân khứu giác không hề thay đổi, Chen nhấn mạnh. Điều này khiến con người ít khi phân tách được cảm nhận khứu giác với kích thích vật lý thực sự. Do đó, cạnh tranh giữa hai lỗ mũi có thể là cánh cửa duy nhất để tìm hiểu ý thức và nhận thức ở cả người khỏe mạnh và người mắc bệnh.

Khứu giác con người là một lĩnh vực nghiên cứu còn rất sơ khai. Chen cho rằng hiểu được các cơ chế con người xử lí thông tin khứu giác không chỉ quan trọng đối với khoa học căn bản, mà về dài hạn còn đóng góp vào việc đánh giá và chữa trị các rối loạn khứu giác ở các bệnh nhân và người cao tuổi.

Từ khóa liên quan:

khứu giác

cạnh tranh

mùi

lỗ mũi

Loading...
TIN CŨ HƠN
Các nhà khoa học phát hiện LUCA, sinh vật đơn bào được cho là thủy tổ của sự sống

Các nhà khoa học phát hiện LUCA, sinh vật đơn bào được cho là thủy tổ của sự sống

Tổ tiên chung phổ quát cuối cùng là một tế bào sống cách đây 4,2 tỷ năm, khi Trái đất có những đại dương nóng và rất ít oxy.

Đăng ngày: 28/08/2025
Những điều bí ẩn trong rừng Amazon khiến bạn

Những điều bí ẩn trong rừng Amazon khiến bạn "hết hồn"

Khu rừng già Amazon rộng lớn luôn ẩn chứa những điều bí ẩn chưa được khám phá, khiến chuyến đi vào rừng đầy rẫy hiểm nguy nhưng không kém phần thú vị và kích thích trí tò mò.

Đăng ngày: 28/08/2025
Đất nước duy nhất chưa từng có bóng dáng loài rắn từ thuở sơ khai

Đất nước duy nhất chưa từng có bóng dáng loài rắn từ thuở sơ khai

Bạn biết không, rắn là một trong những loài có độ phân bổ sinh học tương đối rộng. Chỉ cần có điều kiện phù hợp, rắn chắc chắn sẽ xuất hiện.

Đăng ngày: 27/08/2025
Cặp chị em song sinh độc nhất vô nhị

Cặp chị em song sinh độc nhất vô nhị

Cặp chị em sinh đôi người Mỹ Sienna và Sierra Bernal được đánh giá là độc nhất vô nhị khi một trong số họ chỉ có kích thước cơ thể bằng một nửa người còn lại.

Đăng ngày: 27/08/2025
Nguồn gốc của oxy trên Trái Đất

Nguồn gốc của oxy trên Trái Đất

Hàng tỷ năm trước, thạch anh vỡ vụn phản ứng với nước, cung cấp điều kiện cần thiết cho tiến hóa của vi sinh vật quang hợp sản sinh phần lớn oxy trong khí quyển ngày nay.

Đăng ngày: 27/08/2025
Ánh sáng dạng hạt hay dạng sóng?

Ánh sáng dạng hạt hay dạng sóng?

Một thí nghiệm mới đây (2/11) của các nhà khoa học tại Đại học Bristol của Anh, lần đầu tiên cho thấy, ánh sáng ở dạng hạt và sóng đồng thời cùng một lúc, có thể giải mã bí ẩn bản chất thật sự của ánh sáng và toàn bộ thế giới lượng tử.

Đăng ngày: 26/08/2025
Bộ tộc khỏa thân và tục lệ ăn thịt người, dùng sọ làm cốc

Bộ tộc khỏa thân và tục lệ ăn thịt người, dùng sọ làm cốc

Bộ tộc Aghori này thường khỏa thân, dùng sọ người làm cốc, cắn đứt đầu các động vật sống và ngồi thiền trên xác chết.

Đăng ngày: 24/08/2025
Tiêu điểm
Khoa Học News