Con người bắt đầu nấu ăn từ khi nào?

Từ khi nào con người biết dùng lửa để nướng chín thức ăn? Các nhà khảo cổ học và sinh vật học đã tìm ra câu trả lời cho bí ẩn này.

Nấu chín thức ăn là việc làm rất quan trọng. Một số nhà nghiên cứu cho rằng việc này đã giúp tổ tiên loài người hấp thụ được nhiều năng lượng và dưỡng chất hơn, giúp bộ não phát triển hơn.

Chính xác vào thời gian nào thì không ai biết, nhưng bằng chứng chỉ ra con người đã nấu ăn chắc chắn ít nhất từ cách đây 50.000 năm có thể là cách đây 2 triệu năm. Các bằng chứng được tìm thấy trong lĩnh vực khảo cổ và sinh học.


Dấu vết của những đống lửa do con người đốt lên và xương động vật cháy có thể làm sáng tỏ câu hỏi về thời điểm con người biết nấu chín thức ăn. (Ảnh minh họa: AI).

Một trong những bằng chứng khảo cổ của việc nấu ăn là hạt tinh bột đã nấu chín được tìm thấy trong cao răng của những mẫu vật răng người 50.000 năm trước, còn trước đó nữa con người đã biết làm chín thức ăn hay chưa thì bằng chứng chưa rõ ràng.

Nhìn chung, các nhà khoa học thường tìm kiếm bằng chứng của việc con người biết kiểm soát lửa, nhưng bằng chứng này không nhất thiết là bằng chứng duy nhất của việc nấu nướng, chẳng hạn như con người có thể đã đốt lửa để sưởi ấm hoặc tạo ra các công cụ cần thiết.

Giáo sư Bethan Linscott ở Trường đại học Oxford, Anh, chuyên gia địa hóa học khảo cổ, cho biết có rất nhiều bằng chứng của lửa cháy trong các di tích khảo cổ, nhưng vấn đề là cần làm rõ được lửa đó là do con người cố tình đốt hay do cháy rừng.

Điều hoàn toàn có thể xảy ra là có một đám cháy rừng và người vượn nhặt một cành cây đang cháy âm ỉ, tận dụng nó để đốt lửa nấu nướng hoặc chế tác dụng cụ. Một trong những điều cốt lõi khi tìm kiếm bằng chứng của việc biết kiểm soát lửa là một cấu trúc cháy nhân tạo.

Vì thế, những hòn đá xếp thành vòng tròn và có ít tro ở giữa có thể là sỏi thực vật, hay các cấu trúc silic hình thành từ thực vật chết đã lâu, cùng với các đồ dùng, dụng cụ bị cháy.

Các nhà nghiên cứu đã tìm thấy những dụng cụ này ở nhiều nơi sinh sống của loài người đứng thẳng, có nghĩa là loài người trước đó đã từng dùng lửa.

Một nhóm nghiên cứu đã tìm thấy trong hang Qesem ở Israel bằng chứng của một lò sưởi 300.000 năm tuổi ở gần những đống xương của động vật bị giết làm thịt, và trong hang động ở Suffolk, Anh, một lò sưởi 400.000 năm tuổi chứa xương cháy và đá lửa.

Ngược thời gian xa hơn nữa, tro than trong hang Wonderwerk ở Nam Phi cũng có thể là bằng chứng của việc nấu nướng từ cách đây một triệu năm. Hang này nằm sâu tận 30 mét nên lửa cháy ở đây khó có thể là ngọn lửa của một quá trình tự nhiên, mà khả năng lớn là do người tiền sử đã biết nhóm lửa.

Bằng chứng tương tự với 1,6 triệu năm tuổi cũng xuất hiện ở Kenya.

Ở địa điểm khảo cổ tại Gesher Benot Ya'aqov, Israel, các nhà nghiên cứu còn tìm thấy các vòng tròn xếp bằng đá rất giống với bếp lửa cùng với nhiều xương cá có dấu hiệu được làm chín bằng nhiệt. Những tàn tích này được xác định niên đại 780.000 năm.

Bên cạnh các bằng chứng khảo cổ, bằng chứng sinh học cho thấy thời điểm con người ăn thức ăn chín thông qua sự tiến hóa đột ngột trong cơ thể.

Loài người là một loài động vật khác với tất cả các loài khác trên Trái Đất ở chỗ cơ thể chúng ta thích nghi với việc ăn thức ăn chín. Ví dụ trong một nghiên cứu về những người ăn thức ăn sống, các nhà nghiên cứu nhận thấy những người này có xu hướng giảm cân và 1/3 số phụ nữ tham gia nghiên cứu ngừng có kinh nguyệt.


 Việc nấu chín thức ăn bắt đầu diễn ra khoảng 1,9 triệu năm trước. (Ảnh minh họa: AI).

Vậy câu hỏi đặt ra là khi nào thì con người bắt đầu biết dùng lửa? Câu trả lời là có lẽ cả trước khi loài người hiện đại xuất hiện. Người đứng thẳng là loài người đầu tiên có ít đặc điểm giống linh trưởng hơn và nhiều đặc điểm giống người hiện đại hơn. Một số đặc điểm này cho thấy có thể người đứng thẳng là loài người đầu tiên biết nấu chín thức ăn.

Một điểm khác biệt cơ bản giữa loài người và các loài linh trưởng họ hàng là kích cỡ của ruột. Vì thức ăn nấu chín cần ít hoạt động tiêu hóa hơn nên ruột của chúng ta nhỏ hơn ruột các loài linh trưởng họ hàng, đồng thời dạ dày của chúng ta cũng nhỏ hơn nên bụng chúng ta cũng phẳng hơn chứ không phình ra, nhất là sau khi ăn, như những loài kia.

Để chứa đựng được bộ lòng to, các loài linh trưởng không phải là người có khung chậu rộng và các xương sườn khung to và nở rộng. Tổ tiên loài người chúng ta đã mất đi những đặc điểm này từ cách đây 2 triệu năm.

Một đặc điểm sinh học khác là bộ hàm nhai trong quá trình tiến hóa loài người. Bộ hàm của người không lớn như của các loài linh trưởng khác. Điều này cũng khớp với nhận định là đột nhiên có một thay đổi nào đó xảy ra với chế độ ăn uống, mà cụ thể là thức ăn trở nên dễ nhai hơn vì mềm hơn.

Điều này xảy ra cách đây khoảng 1,8 triệu năm, cũng khá khớp so với thời điểm của bộ khung xương tiến hóa.

Như vậy, tổng hợp lại câu chuyện ở đây là việc nấu chín thức ăn bắt đầu diễn ra khoảng 1,9 triệu năm trước ở những loài giống với chúng ta nhất trong quá trình tiến hóa, tức là loài người đứng thẳng.

Các nhà khoa học cho rằng chính việc ăn thức ăn chín và biết đốt lửa là nguyên nhân tiến hóa vượt bậc của loài người đứng thẳng.

Nhưng nếu không có bằng chứng của việc biết kiểm soát, tức là biết tự đốt lửa chứ không chỉ tận dụng lửa của các đám cháy rừng, từ lâu như vậy thì nhận định rằng người đứng thẳng là loài người đầu tiên biết nấu ăn vẫn là một chủ đề gây tranh cãi.

Giáo sư Linscott nói rằng: "Các nhà nghiên cứu vẫn tiếp tục tìm hiểu vấn đề này và tôi cho rằng họ sẽ vẫn tiếp tục tìm hiểu rất lâu nữa, và tôi không biết liệu rồi họ có thể xác định được chính xác thời điểm nào hay không".

TIN CŨ HƠN
Phát hiện một thành phố Maya bị lãng quên hơn 1.000 năm trong rừng rậm Mexico

Phát hiện một thành phố Maya bị lãng quên hơn 1.000 năm trong rừng rậm Mexico

Ba chuyến bay qua rừng rậm Campeche trên Bán đảo Yucatan của Mexico đã cho thấy một thành phố đã mất có thể bị bỏ hoang hơn 1.000 năm trước, một "viên ngọc" ẩn giấu dưới mặt đất.

Đăng ngày: 30/08/2025
Phát hiện mộ cổ 2.000 năm, giật mình sinh vật sống bên trong bò ra

Phát hiện mộ cổ 2.000 năm, giật mình sinh vật sống bên trong bò ra

Đây là lần đầu tiên nhóm chuyên gia này đào được một sinh vật sống từ một ngôi mộ cổ hơn 2.000 năm.

Đăng ngày: 30/08/2025
Trung Quốc công bố

Trung Quốc công bố "tuổi thật" của di chỉ Tam Tinh Đôi và hàng nghìn cổ vật: Có 1 thứ độc nhất!

13.000 cổ vật, đồ tạo tác được tìm thấy ở Tam Tinh Đôi khiến các nhà khảo cổ kinh ngạc, góp phần giải mã bí ẩn nền văn hóa cách đây 3.000 năm.

Đăng ngày: 30/08/2025

"Cô gái lai" xuất hiện ở Nga thuộc về loài người ma chưa từng biết đến

Bất ngờ hơn, loài người ma của cô gái bí ẩn 50.000 tuổi chưa hề biết mất. Họ vẫn tồn tại lẩn khuất trong chính dòng máu của chúng ta.

Đăng ngày: 30/08/2025
Phát hiện hơn trăm lối đi bí mật trên Vạn Lý Trường Thành

Phát hiện hơn trăm lối đi bí mật trên Vạn Lý Trường Thành

Tàn tích của hơn 130 cánh cửa bí mật trên Vạn Lý Trường Thành, một trong những kỳ quan vĩ đại của thế giới, gần đây đã được tiết lộ.

Đăng ngày: 29/08/2025
Philippines phát hiện

Philippines phát hiện "vật lạ" 40.000 tuổi làm đảo lộn lịch sử nhân loại

Trong hang động Tabon nằm ở tình Palawan miền Tây Philippines, các nhà khảo cổ đã phát hiện ra dấu vết của một công nghệ "vượt thời gian" hàng chục ngàn năm so với hiểu biết trước đây.

Đăng ngày: 28/08/2025
Màn bí ẩn về nơi chôn cất Thành Cát Tư Hãn

Màn bí ẩn về nơi chôn cất Thành Cát Tư Hãn

Nơi chôn cất Thành Cát Tư Hãn từ lâu đã trở thành chủ đề gây tranh cãi. Theo sử sách lưu truyền, người lập nên đế chế Mông Cổ yêu cầu được chôn trong một ngôi mộ vô danh.

Đăng ngày: 24/08/2025
Khoa Học News