Giải mã bí ẩn 118 năm về xác ướp khỉ đầu chó
Nhiều xác ướp khỉ đầu chó hơn 2.500 năm tuổi được phát hiện ở Thung lũng Khỉ, cách xa quê hương của chúng, khiến các chuyên gia bối rối.
Năm 1905, các xác ướp khỉ đầu chó được phát hiện ở Ai Cập, khiến giới khoa học đau đầu tìm lý do tại sao chúng lại cách xa quê hương như vậy. Giờ đây, sau hơn 100 năm, các chuyên gia đã kết hợp sinh học và lịch sử để giải mã bí ẩn này, IFL Science hôm 10/11 đưa tin.
Xác ướp khỉ đầu chó (mẫu vật 90001206) từ Gabbanat el-Qurud, Ai Cập, được bảo tàng Musée des Confluences, Pháp, lưu giữ. (Ảnh: Patrick Ageneau).
Nghiên cứu mới, xuất bản trên tạp chí eLife, do chuyên gia Gisela Kopp từ Đại học Konstanz cùng các đồng nghiệp tiến hành. Nghiên cứu mới cũng mang lại thêm thông tin về những tuyến đường thương mại lịch sử và ý nghĩa văn hóa của nhóm động vật linh trưởng này ở Ai Cập cổ đại.
Các xác ướp khỉ tồn tại từ thời kỳ cuối của Ai Cập cổ đại, khoảng năm 800 - 540 trước Công nguyên. Chúng được tìm thấy tại Gabbanat el-Qurud, hay Thung lũng Khỉ, và bị mất răng nanh. Tuy nhiên, chúng không phải động vật bản địa ở Ai Cập. Khỉ đầu chó hamadryas (Papio hamadryas) đến từ vùng Sừng châu Phi và khu vực tây nam Bán đảo Arab.
Loài vật này rất thiêng liêng với người Ai Cập cổ đại. Họ đã ướp xác và dâng chúng làm lễ vật để bày tỏ lòng tôn kính với thần Thoth - vị thần học tập và trí tuệ với hiện thân là khỉ đầu chó hamadryas. Nhưng làm cách nào khỉ đầu chó đến được Ai Cập là một bí ẩn suốt hơn một thế kỷ qua.
Năm 2020, các nhà nghiên cứu truy ra nguồn gốc của chúng là ở vùng Sừng châu Phi. Giờ đây, nhóm của Kopp xác định vị trí chính xác hơn. Họ cũng lần đầu tiên phân tích thành công ADN cổ đại từ xác ướp của động vật linh trưởng không phải người.
Phương pháp phân tích gene mới của Kopp bao gồm việc nghiên cứu bộ gene ty thể của xác ướp và so sánh chúng với khỉ đầu chó đang tồn tại. Tách chiết ADN từ một mẫu vật trong bảo tàng, Kopp đã thu hẹp quê hương của chúng đến một khu vực cụ thể xung quanh Eritrea - nơi nhiều khả năng từng tồn tại cảng Adulis nổi tiếng.
Theo những ghi chép cổ xưa, Adulis là nơi buôn bán hàng hóa xa xỉ và động vật. Tuy nhiên, điều này cũng không thể giải thích tại sao khỉ đầu chó được vận chuyển từ quê hương của chúng đến Ai Cập vì các xác ướp tồn tại từ rất lâu trước khi cảng Adulis phát triển. Một cảng khác mang tên Punt, nơi Ai Cập nhập khẩu hàng hóa cho đến thiên niên kỷ thứ nhất trước Công nguyên, thường được coi là nguồn gốc của khỉ đầu chó. Tuy nhiên, vị trí chính xác của cảng này vẫn là một bí ẩn.
"Các nhà Ai Cập từ lâu đã băn khoăn về Punt. Một số học giả coi đây là một địa điểm trong mạng lưới giao thương đường biển toàn cầu thời kỳ đầu, là điểm khởi đầu cho toàn cầu hóa kinh tế. Mẫu vật mà chúng tôi nghiên cứu trùng khớp về mặt thời gian với những chuyến đi cuối cùng tới Punt. Tuy nhiên, về mặt địa lý, mẫu vật phù hợp với Adulis, nơi được biết đến như một địa điểm mua bán động vật linh trưởng nhiều thế kỷ sau đó", Kopp cho biết.
Vì vậy, Kopp cùng các đồng nghiệp cho rằng Punt và Adulis thực chất là cùng một địa điểm, chỉ có tên gọi khác nhau ở những thời điểm khác nhau. "Sau khi chúng tôi đặt những phát hiện sinh học của mình vào bối cảnh nghiên cứu lịch sử, câu chuyện mới thực sự liên kết lại", Kopp nói.
Sau 1.800 năm, bóng ma từ thành cổ Maya vẫn đủ hại người
Nghiên cứu mới về các tòa thành cổ Maya cảnh báo các nhà khảo cổ có thể gặp nguy hiểm vì một bóng ma từng làm hại người dân cổ đại trỗi dậy lần nữa khi bị đào bới.
Phát hiện tượng Hercules cổ đại khi đang sửa ống nước ở Rome
Một bức tượng khắc họa Hercules của thần thoại La Mã đã được phát hiện trong quá trình sửa chữa đường ống tại một con đường nổi tiếng ở Rome, Italy.
Cứ ngỡ “cụ rùa” Tây Du Ký là tưởng tượng, hóa ra "bản real" dài 5m từng sống trên Trái đất
Các nhà khoa học cho biết, họ hàng gần của loài rùa khổng lồ có thể chở được nhiều người cùng lúc qua sông này hiện vẫn sống trên Trái đất.
Nguyên nhân sốc khiến đế chế Maya bốc hơi: Cảnh báo về tận thế có thật
Một nhóm nghiên cứu đã kết hợp rất nhiều hồ sơ lịch sử với các phân tích mới về hài cốt người Maya trong thời kỳ cuối của đế chế, chỉ ra một dạng ngày tận thế mà chính chúng ta cũng có thể đối mặt trong tương lai.
Phát hiện rùng rợn từ hóa thạch “loài đầu tiên giống con người”
Một đoạn xương hóa thạch 1,45 triệu tuổi với 9 dấu vết bí ẩn đã tiết lộ nhiều chi tiết thú vị lẫn rùng mình về "Người Đứng Thẳng".
Sự thật về "người mẹ lai giữa 2 loài" của nhiều người châu Á
Các nhà khoa học đã giải trình tự DNA thành công mảnh hài cốt của một cá thể mang đặc điểm giống như lai giữa 2 loài người khác nhau được khai quật từ hang Hươu Đỏ (Vân Nam - Trung Quốc).
