Khám phá
Khoa học vũ trụ
Lần đầu tiên phát hiện "nhật thực" ở cặp sao Bắc Cực cổ đại thẳng hàng với kim tự tháp Ai Cập
Lần đầu tiên phát hiện "nhật thực" ở cặp sao Bắc Cực cổ đại thẳng hàng với kim tự tháp Ai Cập
Các nhà thiên văn học từ lâu đã hiểu rằng một ngôi sao tên là Thuban, có thể là sao Bắc Đẩu với người Ai Cập cổ đại, thực ra là một cặp sao. Các nhà thiên văn học của NASA gần đây đã phát hiện ra hai ngôi sao che lấp lẫn nhau.
Gần đây, khi săn tìm dấu hiệu của các hành tinh bên ngoài vũ trụ, Vệ tinh Khảo sát Ngoại hành tinh Quá cảnh (TESS) của NASA đã phát hiện nhật thực xảy ra ở một cặp sao nổi tiếng thẳng hàng với kim tự tháp Ai Cập.
Nhật thực của hệ sao đôi là hiện tượng một sao băng qua phía trước sao còn lại trong hệ và che mờ sao đó. Hệ sao đôi là hai sao có quỹ đạo đồng tâm, khi nhìn bằng mắt thường thì thấy giống một sao đơn.
Hệ sao đôi nằm trong tầm ngắm của TESS là Thuban trên thực tế gồm hai sao: sao lớn có kích cỡ gấp 4 lần mặt trời và nóng bằng 70% mặt trời với nhiệt độ khoảng 9.704 độ C, sao nhỏ mờ hơn sao lớn 5 lần và chỉ bằng phân nửa sao lớn.
Hai ngôi sao quay quanh nhau ở khoảng cách trung bình 60,8 triệu km với chu kỳ đầy đủ là 51 ngày. Trước đó, việc chúng "ăn" lẫn nhau trên đường đi của mình là điều các nhà thiên văn chưa từng phát hiện.
Trong một tuyên bố của NASA, Angela Kochoska, nghiên cứu sinh sau tiến sĩ đại học Villanova, đặt vấn đề "Câu hỏi đầu tiên nảy lên trong đầu tôi là: Làm cách nào mà chúng ta lại bỏ qua điều này?".
"Nhật thực ngắn chỉ kéo dài khoảng 6 giờ nên các quan sát trên mặt đất dễ bỏ qua chúng. Bởi vì sao quá sáng nên nó nhanh chóng làm bão hòa các máy phát hiện trên đài quan sát Kepler của NASA, nơi tiết lộ các lần nhật thực" là câu trả lời mà Kochoska trình bày tại hội nghị hàng năm của Hiệp hội Thiên văn Hoa Kỳ hôm thứ hai vừa qua (6/1/2020).
Giờ đây, các nhà thiên văn đã biết rằng Thuban và bạn đồng hành của nó nằm trong số các "hệ sao đôi nhật thực" nổi tiếng nhất. Trong trường hợp nhật thực của hệ sao đôi, hai ngôi sao không bao giờ che nhau hoàn toàn mà chỉ có một phần bị che khuất khỏi tầm nhìn của chúng ta.
Việc quan sát Thuban trong các sự kiện nhận thực có thể giúp các nhà thiên văn có được số đo khối lượng và kích cỡ cặp sao này chính xác hơn.
Theo Kochoska, người ta kỳ vọng cỗ máy săn tìm ngoại hành tinh TESS sẽ khám phá thêm các hiện tượng nhật thực ở những phần khác trên bầu trời khi tiếp tục "quét" vũ trụ.
Kính viễn vọng không gian TESS là một sứ mệnh tìm kiếm ngoại hành tinh hai năm của NASA do Học viện Công nghệ Massachussetts đứng đầu. TESS theo dõi bầu trời đêm theo các khu vực 24º x 90º, mỗi khu vực trong 27 ngày.
Thuban nằm kẹp giữa cái chén của mảng sao Cái Muỗng Nhỏ (Little Dipper) về bên trái và tay cầm của Cái Muỗng Lớn (Big Dipper, tên gọi mảng sao Bắc Đẩu của thiên văn phương Tây) về bên phải. Chúng ta có thể dễ dàng tìm ra Thuban trong một đêm sáng rõ (và rất khó thấy khi bầu trời đầy sao).
Thuban trên bầu trời đêm. (Ảnh: NASA).
Thuban từng là sao Bắc Cực cổ thời người Ai Cập cổ đại xây dựng các kim tự tháp đầu tiên cách đây 4.700 năm. Khi đó, Thuban là trục mà các sao khác quay quanh để tỏa sáng về đêm. Vì lý do này mà các kim tự tháp được xây dựng để hướng trực tiếp về phía Thuban, theo một số nhà nghiên cứu.
Độ nghiêng và trọng tâm của trục Trái đất thay đổi theo thời gian nên sao Bắc Cực hiện nay là Polaris, một ngôi sao sáng hơn nằm bên phải Thuban.
Một điều đáng lưu ý là, do nhầm lẫn nên ở Việt Nam, lâu nay một số tài liệu và nhiều người vẫn gọi nhầm sao Bắc Cực thành sao Bắc Đẩu. Trên thực tế, Bắc Đẩu hay Cái Muỗng Lớn là 7 ngôi sao sáng nhất trong chòm sao Gấu Lớn (Great Bear hay Ursa Major), còn sao Bắc Cực thuộc về chòm sao Gấu Nhỏ (Little Bear hay Ursa Minor). Chòm Gấu Nhỏ cũng có 7 ngôi sao tạo thành hình cái muỗng gọi là Cái Muỗng Nhỏ nhưng mờ hơn nhiều và ít được biết tới so với Cái Muỗng Lớn tuy hai cái muỗng này cũng nằm gần nhau.
Vị trí của Polaris, sao Bắc Cực hiện nay là ở phía cuối phần tay cầm của Cái Muỗng Nhỏ.
Các sao Polaris, Thuban, Muỗng Lớn trong chòm Gấu Lớn và Muỗng Nhỏ trong chòm Gấu Nhỏ (Ảnh: EarthSky).
Năm ánh sáng là gì? Một năm ánh sáng bằng bao nhiêu km?
Năm ánh sáng là đơn vị đo thông dụng ngoài vũ trụ bao la, rộng lớn. Và người ta thường nhầm lẫn nghĩ rằng đây là đơn vị đo thời gian.
12 điều kỳ thú nhất về Sao Kim
Sao Kim, hành tinh thứ hai gần Mặt Trời là một vì tinh tú khá kỳ thú. Hãy cùng khám phá những điều kỳ lạ về một trong những người “anh em láng giềng” gần gũi nhất với Hành Tinh Xanh của chúng ta trong Hệ Mặt Trời.
Không bao giờ nhìn thấy đầy đủ Mặt Trăng từ Trái Đất
Mặt trăng là vệ tinh tự nhiên duy nhất của Trái đất và cũng là hành tinh duy nhất mà con người đã từng đặt chân lên.
Tổng quan về sao Thổ
Sao Thổ tức Thổ tinh là hành tinh thứ sáu tính theo khoảng cách trung bình từ Mặt Trời và là hành tinh lớn thứ hai về đường kính cũng như khối lượng, sau Sao Mộc trong Hệ Mặt Trời.
Cách xem Mặt trăng, sao Hỏa bằng Google Maps
Đây không phải là lần đầu tiên Google tích hợp một tính năng thú vị vào Maps và càng không đúng khi phủ nhận Google thờ ơ với vấn đề vũ trụ.
Màu sắc thực sự của Mặt trời là gì?
Con người thường thấy Mặt Trời màu vàng nhưng thực chất, ngôi sao này phát ra ánh sáng mạnh nhất màu xanh.
