Từ càng ít dùng càng nhanh "đột biến"

Các nhà khoa học đã khám phá ra một quy luật tiến hoá của ngôn ngữ: Nếu một từ càng được sử dụng nhiều, càng ít khả năng nó bị biến đổi theo thời gian.

Nghiên cứu cho thấy: giống như gene di truyền, ngôn ngữ trải qua một áp lực sàng lọc để chỉ còn tồn tại những từ phù hợp nhất, và từ nào càng ít được sử dụng thông dụng trong đời sống thường nhật, càng có khả năng bị biến tấu.

Rất trùng hợp với thuyết tiến hoá của Darwin (người khởi xướng ra khái niệm cây gia đình) phát hiện mới cũng chỉ ra bằng cách nào mà các cá nhân, dù vô thức, có thể thay đổi ngôn ngữ mẹ đẻ của họ ra sao.

Giáo sư Mark Pagel và cộng sự tại Đại học Reading (Anh) đã áp dụng độ chính xác toán học cho 4 loại ngôn ngữ khác nhau thuộc hệ Ấn Âu. Họ tìm hiểu sự phân hoá của 200 từ cơ bản trong tiếng Anh, Nga, Hy Lạp và Tây Ban Nha sau hàng nghìn năm. Giống như trong tiến hoá sinh học, toàn bộ hệ ngôn ngữ Ấn Âu gồm 87 thứ tiếng ngày nay được xem là bắt nguồn từ một thứ tiếng chung vào khoảng 10.000 năm trước.

Nhóm tìm thấy những từ rất quen thuộc như "water - nước" hay "two - hai" vẫn có mối liên hệ có thể thấy được trên một dải phổ ngôn ngữ rộng như vậy. 

Tuy nhiên, các từ khác ít gặp hơn trong giao tiếp hằng ngày, ngay cả khi chúng rất rõ nghĩa, thì thay đổi mạnh mẽ qua nhiều thế kỷ và thiên niên kỷ. Một vài người nói tiếng Anh sẽ khó mà đoán ngay ra từ 'oupa' trong tiếng Hy Lạp, 'Schwanz' trong tiếng Đức hay 'queue' trong tiếng Pháp đều có nghĩa giống như 'tail - cái đuôi' trong tiếng Anh.

Và một kết quả tương đồng

Trong một nghiên cứu song song đăng trên tạp chí Nature, Erez Lieberman, một nhà toán học và sinh học tiến hoá tại Đại học Harvard, đã thăm dò sự thay đổi của động từ tiếng Anh qua thời gian, đặc biệt là sự biến đổi của các từ động từ bất quy tắc sang động từ quy tắc.

Trong tiếng Anh cổ, những thay đổi về thời của động từ hiếm khi ảnh hưởng tới các quy luật cụ thể, nhưng dần dần những động từ 'bất quy tắc' này đã trở nên được tiêu chuẩn hoá.

Lieberman và cộng sự tìm hiểu 177 dạng động từ, cho thấy mối liên quan chính xác giữa tần số sử dụng từ và sự thay đổi của nó. Họ phát hiện một động từ được dùng nhiều hơn 100 lần so với từ khác thì cũng bị quy tắc hoá chậm hơn 10 lần. Mặc dù hai phương pháp phân tích khác nhau, nhưng cả hai báo cáo đều đi đến cùng một kết luận: tần số sử dụng từ sẽ kháng lại sự thay đổi của từ đó.

Tuy nhiên, lời giải cho mối liên quan này vẫn chưa rõ ràng. Theo các nhà nghiên cứu, có khả năng những từ quen thuộc ít bị đột biến là do người dùng không muốn bị nói sai khi dùng nó, hoặc đơn giản hơn, chúng ta sẽ nhớ tốt nhất những từ sử dụng hàng ngày.

T. An