Vi khuẩn tưởng chừng vô hại này đã giết hại 1/3 dân số thế giới ngày trước

Một số nghiên cứu gần đây đã tìm ra nguyên nhân loài vi khuẩn gây ra đại dịch "Cái chết Đen" xuất hiện - do đột biến từ một loài vi khuẩn gây ra bệnh đường ruột vốn không quá nguy hiểm.

Tìm ra "ông tổ" của vi khuẩn gây ra đại dịch "Cái chết Đen"

Các nhà khoa học có lẽ đã không còn xa lạ gì với một loài khuẩn que nhỏ bé đã từng gây nên đại dịch Cái chết Đen nổi tiếng thời Trung Cổ, "càn quét" khắp Tây Âu, khiến gần 1/3 dân số thiệt mạng. Và sau một số nghiên cứu gần đây về đại dịch này, chúng ta đã biết được một sự thật có phần bất ngờ: chỉ một vài đột biến gene nhỏ là đủ để biến một loại vi khuẩn tưởng chừng như vô hại trong dạ dày thành "con quái vật" giết người hàng loạt.

Trong những năm tháng đỉnh điểm, đại dịch Cái chết Đen lây lan nhanh đến nỗi, chúng có thể tiêu diệt cả một ngôi làng chỉ trong vòng chưa đầy 1 tuần. Thậm chí các y bác sĩ cũng không dám tới gần để khám cho bệnh nhân, do họ lo sợ rằng bệnh dịch lây lan qua "chướng khí" trong các ngôi làng.


Các bác sĩ Trung Cổ mang theo rất nhiều thảo dược để loại trừ "chướng khí".

Đại dịch chết chóc này đến từ một loài khuẩn que mang tên Yersinia pestis (Y.pestis, tác nhân gây ra bệnh dịch hạch), lây lan thông qua các loài gặm nhấm cũng như bọ chét trên cơ thể chúng. Loài khuẩn này nguy hiểm đến độ, chỉ cần 3 con vi khuẩn là đủ để giết một chú chuột trong phòng thí nghiệm. Nếu xét đến việc mỗi vết bọ chét cắn có thể truyền tới 24.000 khuẩn Y.pestis, thì đúng là việc con người sống sót được qua đại dịch Cái chết Đen là cả một điều kì diệu.

Chỉ có điều, khuẩn que chết người Y.pestis, về cơ bản không khác một loài vi khuẩn gây bệnh đường ruột khác, mà trong trường hợp xấu nhất chỉ khiến người bệnh bị tiêu chảy nhẹ. Theo như lời của Carrie Arnold trong tạp chí Quanta thì:

Các nghiên cứu gene gần đây đã tìm ra được nguồn gốc của loài khuẩn que gây nên đại dịch nguy hiểm Cái chết Đen. Thật bất ngờ, "ông tổ" của loài khuẩn này là một loại vi khuẩn đường ruột có tên Y.pseudotuberculosis, gây bệnh tiêu chảy nhẹ. Thậm chí có một số người mắc phải khuẩn này mà không hề hay biết gì cả vì chúng quá yếu ớt. Tuy nhiên chỉ cần một vài đột biến nhỏ là đủ để khiến vi khuẩn tưởng chừng như vô hại này biến thành thứ vũ khí có thể giết chết bệnh nhân chỉ trong chưa đầy 3 ngày.

Trong một số nghiên cứu gần đây, các nhà khoa học đã tiến hành so sánh mẫu khuẩn tại hai điểm phát dịch khác nhau. DNA của khuẩn Y.pestis thu được từ ổ dịch tại London, cũng như từ mộ của những nạn nhân đại dịch ngày xưa tương đối giống nhau. Hơn nữa, các mẫu khuẩn thu được ở thời điểm hiện tại cũng tỏ ra không có quá nhiều thay đổi. Nghiên cứu này cho thấy rằng khuẩn Y.pestis vẫn chưa đột biến được quá lâu để có thể tạo ra thêm nhiều biến thể mới hơn.

Những đột biến nhỏ này liên quan đến một loại protein tên là urease, tìm thấy trong lớp vỏ tế bào của vi khuẩn, và đoạn gene quy định một protein khác của khuẩn pestis ngăn chặn việc hình thành các huyết khối. Nếu như đột biến này không xuất hiện, các huyết khối sẽ đóng vai trò chặn giữ vi khuẩn gây bệnh, ngăn không cho chúng sinh sôi và lây lan đến các nơi khác trong cơ thể.

TIN CŨ HƠN
Các loài muỗi

Các loài muỗi "kinh dị" không thèm hút máu người

Muỗi tuyết, muỗi nước, muỗi vằn Midge... là những loài muỗi không hút máu người nhưng rất hay bị con người "tàn sát".

Đăng ngày: 07/03/2026
Những loài nấm kỳ lạ nhất thế giới

Những loài nấm kỳ lạ nhất thế giới

Nấm lỗ chó có hình thù như bạch tuộc, nấm phát ánh sáng xanh trong bóng tối hay nấm răng chảy máu là những loài nấm kỳ dị trên thế giới.

Đăng ngày: 06/03/2026
Loài hoa tuyệt đẹp, nhưng có thể giết người trong tích tắc

Loài hoa tuyệt đẹp, nhưng có thể giết người trong tích tắc

Sở hữu vẻ đẹp nổi bật và thu hút nhưng loài hoa bao tay chồn (Foxglove) lại có thể giết người trong chớp mắt với độc tính cao

Đăng ngày: 03/03/2026
14 cây có tuổi thọ lâu đời hơn cả nền văn minh nhân loại

14 cây có tuổi thọ lâu đời hơn cả nền văn minh nhân loại

Nhiều cây cổ thụ có tuổi thọ lâu đời hơn cả nền văn minh loài người, sống sót sau nhiều biến đổi địa chất và khí hậu trên Trái Đất.

Đăng ngày: 01/03/2026
3 loài trúc

3 loài trúc "kỳ lạ" có nguy cơ tuyệt chủng ở Việt Nam

Trúc là một loài cây rất thân quen trong đời sống người Việt và mang tính biểu tượng cao. Nhiều đồ vật có niên đại hàng trăm năm được mô phỏng từ hình tượng cây trúc hoá long.

Đăng ngày: 28/02/2026
Loại đào

Loại đào "tiến vua" có gì đặc biệt mà có giá bán tới hàng chục, hàng trăm triệu đồng?

Đào Thất thốn là một loại đào cảnh cổ, hiếm và có sức sống rất mãnh liệt. Cây có dáng lùn, lá to, dài, có màu xanh đậm, từ gốc đến cành đều sùi phồng, nổi những u, mấu xù xì tạo nên vẻ cổ kính, phong trần.

Đăng ngày: 08/02/2026
Cách chọn mua cây quất đẹp, bền, nhiều tài lộc đón Tết

Cách chọn mua cây quất đẹp, bền, nhiều tài lộc đón Tết

Chơi quất ngày tết là nét truyền thống của dân việt trong ngày tết, là biểu tượng của sự sung túc, thành đạt trong năm mới.

Đăng ngày: 08/02/2026
Khoa Học News