Vì sao không thể diệt trừ virus cúm?
Virus cúm liên tục thay đổi, tạo ra biến chủng mới thay thế biến chủng cũ, vì khó tìm ra vaccine hiệu quả 100% và hạn chế mầm bệnh sinh sôi.
Nhiều người cho rằng mắc cúm không phải vấn đề nghiêm trọng. Bệnh gây khó chịu vài ngày, cần nghỉ làm hoặc nghỉ học một thời gian. Trung tâm Kiểm soát Bệnh tật (CDC) Mỹ thống kê từ năm 2010 đến năm 2020, nước này có 342.000 ca tử vong do cúm. Bệnh cúm được xếp loại "gây ra nhiều đại dịch nhất trong lịch sử", với hàng triệu người tử vong.
Về lý thuyết, diệt trừ virus có thể ngăn rất nhiều trường hợp tử vong. Song các nhà khoa học cho rằng không thể thực hiện việc này.
Lý do, virus gây bệnh cúm liên tục đột biến với hàng nghìn biến thể, biến chủng. Nếu một chủng virus cúm biến mất, những chủng khác sẽ nhanh chóng thay thế. Khi một biến thể mới ra đời, phương pháp phòng cúm cũng cần nhanh chóng cập nhật, bao gồm vaccine.
Việc này thêm khó khăn do sản xuất vaccine cần thời gian và tuân thủ quy trình đặc thù. Như để chuẩn bị cho mùa cúm, chuyên gia phải dự đoán những biến thể nào sẽ chiếm ưu thế trong mùa tới, đưa vào vaccine, tung ra thị trường. Đôi khi, họ không dự đoán đúng, theo Marc Jenkins, nhà miễn dịch học tại Trường Y khoa Đại học Minnesota.
Minh họa người mắc bệnh cúm. (Ảnh: Vecteezy).
Một số năm, virus cúm đột biến nhanh, vượt xa tốc độ sản xuất vaccine. Thời điểm mũi tiêm sẵn sàng để đưa vào sử dụng trên diện rộng, không còn hiệu quả đối với các biến thể mới nhất. Những chủng virus được sử dụng để bào chế vaccine cũng biến đổi, không phù hợp để sử dụng. Vì vậy, hiệu quả của vaccine cúm dao động khoảng 60%, khiến nhiều người cho rằng mũi tiêm không cần thiết.
Kịch bản khác khó xảy ra hơn: khoa học thành công bào chế vaccine cúm "tất cả trong một" hiệu quả gần 100% và mọi người dân được tiêm vaccine. Tuy nhiên, việc này cũng không đủ để xóa sổ bệnh cúm, do virus có thể lây lan và biến đổi trên động vật, sau đó nhiễm ngược lại trên người. Lịch sử ghi nhận 16 biến thể cúm từ động vật, lây nhiễm sang người kể từ năm 1958, đến năm 2009, virus tiếp tục biến đổi.
Do đó, y học chuyển hướng, khuyến cáo người dân phòng bệnh cúm thay vì tìm cách tiêu diệt mầm bệnh. Vaccine giúp làm giảm khả năng mắc virus 40-60%, tránh tình trạng nhiễm trùng nặng và tử vong, ngăn ngừa đại dịch xảy đến.
Ngoài ra, tiêm phòng cúm cũng giúp giảm tỷ lệ tử vong 70-80%. Thai phụ tiêm phòng cúm giúp giảm 40% nguy cơ nhập viện; 51% nguy cơ thai chết lưu, giảm 25% tỷ lệ sinh non, giảm 72% nguy cơ trẻ dưới 6 tháng tuổi nhập viện do cúm.
Vaccine cúm cần được nhắc lại, chủng ngừa cho người từ 6 tháng tuổi trở lên. Phụ nữ mang thai tiêm cúm vào ba tháng giữa hoặc cuối của thai kỳ, giúp bảo vệ mẹ và truyền kháng thể sang thai nhi, bảo vệ trẻ sơ sinh đến khi đủ tuổi tiêm ngừa. Ở người cao tuổi, mũi ngừa cúm giúp giảm từ 30 đến 57% nguy cơ nhập viện, giảm tỷ lệ tử vong trên người có nền tim mạch.
Bên cạnh đó, khi có biểu hiện bệnh, người dân lưu ý không đến nơi đông người, đeo khẩu trang, tránh tiếp xúc với người có nguy cơ cao như trẻ em, thai phụ, người già. Người bệnh hạn chế vận động mạnh, nghỉ ngơi hợp lý, ăn uống giàu dinh dưỡng giúp cơ thể nhanh chóng hồi phục.
Tại sao Hoàng thất Trung Quốc thời cổ đại ít khi có sinh đôi?
Tại sao trong hàng ngàn năm phong kiến, các hoàng đế Trung Quốc có tới hơn 10.000 con cháu nhưng lại không có mấy cặp song sinh được ghi nhận trong sử sách?
Vì sao tiếp viên hàng không thường mang một quả chuối lên máy bay?
Ít ai biết rằng các tiếp viên hàng không thường có thói quen mang theo một quả chuối khi đi bay, lý do và lợi ích của điều này khiến nhiều người bất ngờ.
Tại sao biến đổi khí hậu làm nước biển dâng, mà những bãi biển này không chìm lại còn mở rộng ra?
Những bức ảnh được chụp từ vệ tinh cách nhau 90 năm. Và trong suốt quá trình đó những bãi biển này không có hoạt động bồi đắp hay cải tạo đáng kể từ con người.
Nếu nước biển đột ngột biến mất, vì sao hàng trăm triệu người phải gấp gáp di dời?
Nếu nước biển đột ngột bốc hơi cùng lúc, Trái đất sẽ rơi vào thảm họa khôn lường. Đó là gì?
Vì sao nhiệt độ bên trong Trái đất lên đến 6.000 độ C mà con người không cảm nhận được?
Nhiệt độ của lõi Trái đất vào khoảng 6.000 độ C, cao hơn cả nhiệt độ bề mặt của Mặt trời. Hơn nữa, lõi của Trái đất còn lớn hơn lõi của sao Diêm Vương.
Vì sao cá biển sâu chịu được môi trường áp lực cao?
Các nhà khoa học Anh tìm thấy một chất hóa học giúp cá biển sâu duy trì mạng lưới phân tử nước trong tế bào để chống lại áp lực.
