Vì sao không thể diệt trừ virus cúm?
Virus cúm liên tục thay đổi, tạo ra biến chủng mới thay thế biến chủng cũ, vì khó tìm ra vaccine hiệu quả 100% và hạn chế mầm bệnh sinh sôi.
Nhiều người cho rằng mắc cúm không phải vấn đề nghiêm trọng. Bệnh gây khó chịu vài ngày, cần nghỉ làm hoặc nghỉ học một thời gian. Trung tâm Kiểm soát Bệnh tật (CDC) Mỹ thống kê từ năm 2010 đến năm 2020, nước này có 342.000 ca tử vong do cúm. Bệnh cúm được xếp loại "gây ra nhiều đại dịch nhất trong lịch sử", với hàng triệu người tử vong.
Về lý thuyết, diệt trừ virus có thể ngăn rất nhiều trường hợp tử vong. Song các nhà khoa học cho rằng không thể thực hiện việc này.
Lý do, virus gây bệnh cúm liên tục đột biến với hàng nghìn biến thể, biến chủng. Nếu một chủng virus cúm biến mất, những chủng khác sẽ nhanh chóng thay thế. Khi một biến thể mới ra đời, phương pháp phòng cúm cũng cần nhanh chóng cập nhật, bao gồm vaccine.
Việc này thêm khó khăn do sản xuất vaccine cần thời gian và tuân thủ quy trình đặc thù. Như để chuẩn bị cho mùa cúm, chuyên gia phải dự đoán những biến thể nào sẽ chiếm ưu thế trong mùa tới, đưa vào vaccine, tung ra thị trường. Đôi khi, họ không dự đoán đúng, theo Marc Jenkins, nhà miễn dịch học tại Trường Y khoa Đại học Minnesota.
Minh họa người mắc bệnh cúm. (Ảnh: Vecteezy).
Một số năm, virus cúm đột biến nhanh, vượt xa tốc độ sản xuất vaccine. Thời điểm mũi tiêm sẵn sàng để đưa vào sử dụng trên diện rộng, không còn hiệu quả đối với các biến thể mới nhất. Những chủng virus được sử dụng để bào chế vaccine cũng biến đổi, không phù hợp để sử dụng. Vì vậy, hiệu quả của vaccine cúm dao động khoảng 60%, khiến nhiều người cho rằng mũi tiêm không cần thiết.
Kịch bản khác khó xảy ra hơn: khoa học thành công bào chế vaccine cúm "tất cả trong một" hiệu quả gần 100% và mọi người dân được tiêm vaccine. Tuy nhiên, việc này cũng không đủ để xóa sổ bệnh cúm, do virus có thể lây lan và biến đổi trên động vật, sau đó nhiễm ngược lại trên người. Lịch sử ghi nhận 16 biến thể cúm từ động vật, lây nhiễm sang người kể từ năm 1958, đến năm 2009, virus tiếp tục biến đổi.
Do đó, y học chuyển hướng, khuyến cáo người dân phòng bệnh cúm thay vì tìm cách tiêu diệt mầm bệnh. Vaccine giúp làm giảm khả năng mắc virus 40-60%, tránh tình trạng nhiễm trùng nặng và tử vong, ngăn ngừa đại dịch xảy đến.
Ngoài ra, tiêm phòng cúm cũng giúp giảm tỷ lệ tử vong 70-80%. Thai phụ tiêm phòng cúm giúp giảm 40% nguy cơ nhập viện; 51% nguy cơ thai chết lưu, giảm 25% tỷ lệ sinh non, giảm 72% nguy cơ trẻ dưới 6 tháng tuổi nhập viện do cúm.
Vaccine cúm cần được nhắc lại, chủng ngừa cho người từ 6 tháng tuổi trở lên. Phụ nữ mang thai tiêm cúm vào ba tháng giữa hoặc cuối của thai kỳ, giúp bảo vệ mẹ và truyền kháng thể sang thai nhi, bảo vệ trẻ sơ sinh đến khi đủ tuổi tiêm ngừa. Ở người cao tuổi, mũi ngừa cúm giúp giảm từ 30 đến 57% nguy cơ nhập viện, giảm tỷ lệ tử vong trên người có nền tim mạch.
Bên cạnh đó, khi có biểu hiện bệnh, người dân lưu ý không đến nơi đông người, đeo khẩu trang, tránh tiếp xúc với người có nguy cơ cao như trẻ em, thai phụ, người già. Người bệnh hạn chế vận động mạnh, nghỉ ngơi hợp lý, ăn uống giàu dinh dưỡng giúp cơ thể nhanh chóng hồi phục.
Tại sao người hiện đại là loài người duy nhất còn tồn tại?
Người hiện đại (Homo sapiens) vượt qua hàng loạt thách thức trong suốt lịch sử tiến hóa có thể nhờ những lợi thế về xã hội, hành vi.
Tại sao chuột đực lại sợ chuối khiếp vía?
Các nhà khoa học gần đây đã phát hiện ra rằng mùi hương đặc biệt của chuối khiến chuột đực trở nên căng thẳng.
Mặc dù không có sự kết nối, nhưng tại sao lại có kim tự tháp trên khắp thế giới?
Khi nói đến kim tự tháp, chúng ta thường nghĩ ngay đến kim tự tháp Ai Cập. Trong suy nghĩ của nhiều người, kim tự tháp đã trở thành biểu tượng của Ai Cập.
Vì sao voi chôn voi con đã chết với tư thế "chổng vó lên trời"?
Ngày nay, không ai còn nghi ngờ về trí thông minh cao của loài voi, và một trong những điều đặc biệt nhất của loài vật này là văn hóa tang lễ.
Tại sao người xưa thà chết trong chiến trận còn hơn chạy trốn?
Người xưa thà chết trong chiến trận còn hơn chạy trốn hóa ra là do một lý do đơn giản nhưng rất tàn khốc.
Vì sao khi máy bay cất cánh, hạ cánh lại chỉ để đèn tối lờ mờ?
Người phi công từng thực hiện rất nhiều chuyến bay lớn này khẳng định rằng để đèn tối mờ là quy trình để đảm bảo sự an toàn cho bản thân bạn chứ không chỉ là vấn đề tối/sáng.
