Cá hoàng đế châu Phi: Loài cá kỳ dị khi cá mẹ ăn thịt con non nuôi trong miệng

Cá hoàng đế ở châu Phi nuôi con trong miệng và đôi khi ăn thịt con non nhằm tăng lượng chất chống oxy hóa trong cơ thể.

Một loài cá hoàng đế ở Trung Phi có tên cá ấp trứng trong miệng Burton (Astatotilapia burtoni) đôi khi ăn hơn 3/4 số trứng và con non của chúng. Theo Peter Dijkstra, nhà sinh vật học ở Đại học Central Michigan, đồng tác giả nghiên cứu công bố hôm 10/9 trên tạp chí Biology Letters, cho biết số lượng này rất nhiều.


Cá hoàng đế mẹ nhả con non nuôi trong miệng. (Ảnh: Jane Burton)

Ấp trứng trong miệng rất phổ biến ở cá, đặc biệt là cá hoàng đế, loài cá nước ngọt sặc sỡ thường được nuôi như cá cảnh trong thủy cung. Sau khi trứng được thụ tinh, cá A. burtoni mẹ sẽ ngậm chúng trong miệng suốt hai tuần để bảo vệ chúng khỏi động vật ăn thịt. Trứng nở thành cá con và đàn cá con bơi ra khỏi miệng cá mẹ nhưng vẫn trở về khi gặp nguy hiểm. Đó là khởi đầu tốt cho cá con nhưng vô cùng mệt mỏi đối với cá hoàng đế mẹ. Nó không thể thở hoặc ăn bình thường trong suốt thời kỳ nuôi con.

Tuy nhiên, nghiên cứu mới cho thấy cá mẹ có thể đối phó bằng cách ăn một số con non của nó trong hành vi mang tên "ăn thịt con đẻ". Đây là lần đầu tiên các nhà khoa học liên hệ kiểu ăn thịt đồng loại này với sức khỏe của con mẹ, theo trưởng nhóm nghiên cứu Jake Sawecki ở Đại học Michigan. Việc cá mẹ tăng cường sức khỏe nhờ ăn thịt con non của chính nó nghe có vẻ khác thường, đặc biệt từ khía cạnh tiến hóa. Nhưng kết quả nghiên cứu cho thấy lượng chất chống oxy hóa tăng vọt mà cá mẹ thu được từ hành vi trên nhiều khả năng cho phép chúng đẻ trứng lần nữa sau vài tháng.

Trong nghiên cứu, Sawecki và Dijkstra nuôi một số đàn cá hoàng đế thuộc cả hai giới tính trong phòng thí nghiệm ở Đại học Central Michigan. Qua vài tuần, nhóm nghiên cứu xác định khoảng 80 con cái đẻ trứng gần đây. Họ kiên nhẫn lấy tất cả trứng ra khỏi miệng cá cái. Sau đó, họ đặt khoảng 25 quả trứng vào miệng một nửa số cá cái bằng ống hút nhựa. Những con cá không có trứng được nuôi như nhóm kiểm soát.

Sau hai tuần quan sát, các nhà nghiên cứu nhận thấy cá mẹ ăn trung bình khoảng 40% con non và hơn 93% cá mẹ (29 trên 31 con) đã ăn ít nhất vài con non. Tiếp theo, họ đánh giá mức độ mất cân bằng oxy hóa của cá mẹ, đo bằng công cụ đánh dấu sinh hóa học trong mô của chúng. Ví dụ, một số chất hóa học có nồng độ cao trong gan có thể hé lộ sự mất cân bằng, dẫn tới tổn thương tế bào, bệnh dịch và viêm nhiễm.

Ở 3 giai đoạn nghiên cứu, các nhà nghiên cứu giết vài con cá mẹ để kiểm tra mô. Họ nhận thấy cá mẹ với mức độ mất cân bằng oxy hóa cao ăn thịt nhiều con non hơn, từ đó hưởng lợi từ sự tăng vọt chất chống oxy hóa mà chúng tiêu thụ.

Bất chấp hành vi ăn thịt con non, cá hoàng đế vẫn là bà mẹ tận tâm, theo nhà ngư học Prosanta Chakrabarty, quản lý cá ở Bảo tàng Khoa học Tự nhiên tại Đại học Louisiana. "Phần lớn mọi người cho rằng cá chỉ đẻ trứng và phớt lờ đàn con, điều đó đúng với vài loài. Nhưng cá hoàng đế vẫn là bà mẹ tốt", Chakrabarty nói.

TIN CŨ HƠN
Những cặp mắt dị thường của động vật (II)

Những cặp mắt dị thường của động vật (II)

Những tổ chức sinh vật khác nhau tiến hóa để quan sát thế giới theo cách khác nhau, với cấu tạo mắt tối ưu hóa cho các kiểu tồn tại đa dạng.

Đăng ngày: 05/04/2026
Những cặp mắt dị thường nhất của động vật (I)

Những cặp mắt dị thường nhất của động vật (I)

Theo các nhà khoa học, mắt của động vật tiến hóa cách đây khoảng 540 triệu năm như là cơ quan phát hiện ánh sáng giản đơn.

Đăng ngày: 05/04/2026
Lửng mật - trùm giang hồ đồng cỏ, vua cà khịa, ông hoàng liều lĩnh, chúa tể

Lửng mật - trùm giang hồ đồng cỏ, vua cà khịa, ông hoàng liều lĩnh, chúa tể "bất cần đời"!

Vâng, đó chính là những mỹ từ khá "dễ thương" mà con người dành cho loài lửng mật, nhỏ tí teo nhưng độ to gan thì không ai bằng!

Đăng ngày: 03/04/2026
Cận cảnh loài giun từ châu Á đang khiến cả nước Mỹ

Cận cảnh loài giun từ châu Á đang khiến cả nước Mỹ "đau đầu"

Thời gian gần đây, một loài giun gây hại có nguồn gốc từ châu Á đang xuất hiện tràn lan trên khắp nước Mỹ, gây ra không ít phiền toái cho người dân nước này.

Đăng ngày: 03/04/2026
4 loài rắn cực độc được tìm thấy nhiều nhất ở Fansipan

4 loài rắn cực độc được tìm thấy nhiều nhất ở Fansipan

Một trong số chúng được mệnh danh là "Ông vua săn động vật máu nóng ở Việt Nam". Những loài rắn này đã được nhà nghiên cứu sinh vật rừng dày dặn kinh nghiệm Phùng Mỹ Trung có nhắc tới.

Đăng ngày: 02/04/2026
Hàng triệu người theo dõi cuộc săn thủy quái ở Trung Quốc

Hàng triệu người theo dõi cuộc săn thủy quái ở Trung Quốc

Một con "thủy quái" được gọi là cá sấu mõm dài đã thu hút sự chú ý lớn ở Trung Quốc trong tuần này, khi hàng triệu người dân đã dõi theo nỗ lực săn bắt nó.

Đăng ngày: 01/04/2026
Ngư dân Campuchia bắt được cá nước ngọt lớn nhất thế giới trên sông MeKong

Ngư dân Campuchia bắt được cá nước ngọt lớn nhất thế giới trên sông MeKong

Các nhà khoa học Campuchia và Mỹ xác nhận ngư dân Campuchia vừa bắt được con cá nước ngọt lớn nhất thế giới trên sông Mê Kông.

Đăng ngày: 31/03/2026
Khoa Học News