Johannes Hevelius - Người đầu tiên vẽ bản đồ Mặt trăng

Nhà thiên văn học người Đức Johannes Hevelius đã sử dụng kính hiển vi để lập bản đồ chi tiết đầu tiên về vệ tinh tự nhiên của Trái đất.

Chỉ với một thước đo độ và vòng ngắm chuẩn, Hevelius biên soạn danh mục hơn 1.500 ngôi sao với độ chính xác chưa từng có. Đó là bản đồ thiên thể toàn diện nhất ở thời kỳ đó. Tuy nhiên, thông qua sử dụng kính hiển vi, Hevelius được biết tới như "cha đẻ của bản đồ Mặt trăng". Ông đã tạo ra bản đồ chi tiết đầu tiên về Mặt trăng, ghi lại mọi miệng hố, sườn dốc và thung lũng mà ông có thể quan sát được bằng kính hiển vi.

Hevelius sinh năm 1611 ở Danzig, Ba Lan. Cha Hevelius sở hữu một nhà máy bia phát đạt và muốn con trai trở thành thương nhân giống ông. Năm 19 tuổi, Hevelius theo học luật ở Đại học Leiden. Hevelius quay lại Gdańsk năm 1634 và trở thành người nấu bia nhưng thầy giáo toán học của ông là Peter Krüger đã truyền cảm hứng để ông theo đuổi ngành thiên văn học.


Bề mặt Mặt trăng trong bản thảo của Hevelius. (Ảnh: Amusing Planet)

Năm 1641, Hevelius xây dựng một đài quan sát trên mái ba ngôi nhà liền kề mà ông sở hữu ở Gdańsk. Ông sắm nhiều thiết bị tối tân cho đài quan sát, bao gồm kính viễn vọng Kepleria lớn có tiêu cự 46 m. Đài quan sát này có tên Sternenburg nghĩa là "Lâu đài sao", và trở thành một trong những đài quan sát tốt nhất châu Âu thời đó, từng đón vua Ba Lan John III Sobieski và nhà thiên văn học người Anh Edmond Halley.

Một trong những công trình lớn đầu tiên của Hevelius là bản đồ Mặt trăng. Thông qua quan sát với kính hiển vi, Hevelius dành vô số đêm để vẽ bề mặt Mặt trăng, tương tự Galileo trước đó 4 thập kỷ, nhưng chất lượng công trình của Hevelius vượt xa nhà thiên văn học người Italy. Khi Hevelius gửi bản vẽ cho bạn ông là Peter Gassendi, nhà thiên văn học ở Paris, Gassendi ấn tượng tới mức khích lệ bạn mình tiếp tục dự án.

Hevelius tiếp tục lập bản đồ Mặt trăng, tạo ra bản khắc đồng cho mọi bản thảo. Sau 5 năm, ông tạo ra khoảng 40 bản khắc. Chúng tạo thành bản đồ chi tiết chính xác đầu tiên về bề mặt Mặt trăng. Hevelius công bố công trình dưới tên Selenographia.

Hevelius cũng đặt tên cho hàng chục địa hình trên Mặt trăng. Nhưng phần lớn tên gọi trở nên lỗi thời do dựa theo địa lý trên Trái đất và bị thay thế sau đó. Tuy nhiên, một số tên gọi vẫn được sử dụng ngày nay như cách dùng từ "Alps" để chỉ những ngọn núi ở Mặt trăng.

Năm 1679, một trận hỏa hoạn ở nhà riêng và đài quan sát đã thiêu rụi tất cả thiết bị và sách của Hevelius. Tuy nhiên, con gái của Hevelius giữ được danh mục các ngôi sao Catalogus Stellarum Fixarum. Bản thảo này đang được lưu giữ tại Đại học Brigham Young. Hevelius qua đời năm 1687.

TIN CŨ HƠN
Những nhà khoa học lỗi lạc nhất trong lịch sử

Những nhà khoa học lỗi lạc nhất trong lịch sử

Các nhà khoa học là những người rất quan trọng đối với nhân loại. Nhờ có những phát minh, công trình nghiên cứu của học mà thế giới mới phát triển như ngày nay.

Đăng ngày: 12/03/2026
“Truyền nhân” của nhà tiên tri Vanga dự đoán gì đầu tiên?

“Truyền nhân” của nhà tiên tri Vanga dự đoán gì đầu tiên?

Nhà tiên tri nổi tiếng Vanga qua đời năm 1996, nhưng trước khi về "thế giới bên kia", bà đã kịp đề cập đến "truyền nhân" của mình. Và giờ đây, người đó đã xuất hiện...

Đăng ngày: 11/03/2026
Những cái chết bi thảm của người

Những cái chết bi thảm của người "không tin" lời nhà tiên tri mù Vanga

Nhà tiên tri Vanga đã tiên đoán rất nhiều sự việc đau thương nhưng không thể ngăn chặn điều đó xảy ra với gia đình mình.

Đăng ngày: 10/03/2026
Cuộc đời dị thường của nhà khoa học Nikola Tesla

Cuộc đời dị thường của nhà khoa học Nikola Tesla

Trong lịch sử, chúng ta luôn ghi nhận Thomas Edison là nhà phát minh vĩ đại nhất trừ trước đến giờ tuy nhiên ngay trong thời đại của ông cũng có một nhà phát minh tài năng không kém. Đó chính là Nikola Tesla.

Đăng ngày: 07/03/2026
Acsimet - nhà bác học vĩ đại của Hy Lạp cổ

Acsimet - nhà bác học vĩ đại của Hy Lạp cổ

Archimedes của Syracuse là một nhà toán học, nhà vật lý, kỹ sư, nhà phát minh, và một nhà thiên văn học người Hy Lạp. Dù ít chi tiết về cuộc đời ông được biết, ông được coi là một trong những nhà khoa học hàng đầu của thời kỳ cổ đại.

Đăng ngày: 06/03/2026
Những thiên tài tự học

Những thiên tài tự học "đỉnh" nhất mọi thời đại

Họ đều có điểm chung là không có điều kiện để được học hành đầy đủ nhưng bằng chính sự đam mê, ham học hỏi đã giúp họ thành công và nổi danh.

Đăng ngày: 02/03/2026
GS Ngô Bảo Châu và bổ đề Langlands

GS Ngô Bảo Châu và bổ đề Langlands

Những ngày gần đây cả dân tộc hân hoan về việc GS Ngô Bảo Châu – nhà toán học Việt Nam nhận giải thưởng toán học danh giá nhất trên thế, huy chương Fields. Nhiều người muốn biết nội dung công trình của anh, nhưng đây là việc không dễ dàng...

Đăng ngày: 13/02/2026
Khoa Học News