Lần đầu tiên, ngành thiên văn học phát hiện ra một hành tinh có nửa bán cầu chìm trong bóng tối vĩnh cửu

Thử tưởng tượng trường hợp chuyện này xảy ra với Trái đất, thì người Mỹ sẽ phải tới Việt Nam chỉ để ngắm được Mặt trời.

Trong báo cáo mới được đăng tải trên The Astrophysical Journal, các nhà khoa học cung cấp bằng chứng rõ ràng nhất từ trước tới nay về khả năng một hành tinh có hai bán cầu chìm trong ánh sáng/bóng tối vĩnh cửu.

Hiện tượng này được các chuyên gia đặt tên làtidal synchronization”, tạm dịch làđồng bộ thủy triều” hay “1:1 tidal locking”, tạm dịch làkhóa thủy triều tỷ lệ 1:1. Theo nhận định của các nhà thiên văn học, rất nhiều ngoại hành tinh (hành tinh ngoài Hệ Mặt trời) cũng bị “mắc kẹt” như vậy, trong số đó gồm nhiều hành tinh được cho là có thể hỗ trợ sự sống.

Thứ vốn vẫn là giả thuyết nay trở nên thực tế hơn bao giờ hết. Hóa ra đây là ngoại hình của những hành tinh dạng này”, Nicolas Cowan, đồng tác giả nghiên cứu, một nhà thiên văn học đang công tác tại Đại học McGill, Canada, nhận định.


Hình minh họa nửa chìm trong bóng tối của hành tinh LHS 3844b - (Ảnh: NASA/JPL-Caltech/R. Hurt)

Hai mặt của một hành tinh

Khi một hành tinh quay rất gần ngôi sao trung tâm hệ, nửa gần sao của hành tinh sẽ chịu mức lực hấp dẫn lớn hơn nhiều so với nửa còn lại. Theo thời gian, sự mất cân bằng sẽ khiến tốc độ quay quanh trục của hành tinh đó chậm lại cho tới khi quỹ đạo của nó được đồng bộ hóa toàn phần. Giới khoa học còn một cái tên nữa dùng để chỉ thứ lực sinh ra hiện tượng này, là “tidal force - lực thủy triều”.

Khi hiện tượng đồng bộ hóa xảy ra, thời gian để một hành tinh hoàn thiện một vòng quay quanh trục sẽ bằng với thời gian hoàn thành quỹ đạo quanh ngôi sao trung tâm. Thực tế, các nhà khoa học cho rằng Mặt trăng của chúng ta đang chịu ảnh hưởng từ lực thủy triều do Trái đất tạo nên, vì thế nửa kia của Mặt trăng không bao giờ hướng về phía Trái đất.


Đại đa số chúng ta chưa một lần nhìn thấy "lưng" của Mặt trăng - (Ảnh: Shutterstock).

Còn trong danh sách dài các ngoại hành tinh, rất nhiều trong số đó nằm gần ngôi sao trung tâm đến mức, các nhà khoa học cho rằng chúng đang bị khóa thủy triều. Tuy nhiên cho đến nay, chúng ta vẫn chưa có bằng chứng chứng minh điều đó. Các thiết bị hiện đại có thể dễ dàng quan sát hoạt động quay quanh sao của hành tinh, nhưng hoạt động quay quanh trục thì khó quan sát hơn nhiều, nhất là khi bầu khí quyển có thể che mất bề mặt các hành tinh.

Để tìm bằng chứng về hiện tượng khóa thủy triều, các nhà nghiên cứu hướng ánh mắt về những hành tinh nằm rất gần ngôi sao trung tâm của mình. Một trong những nỗ lực như thế tới vào năm 2019, khi Kính viễn vọng Không gian Spitzer chĩa về phía LHS 3844b - một siêu Trái đất quay quanh ngôi sao lùn đỏ LHS 3844 nằm cách chúng ta 48,5 năm ánh sáng.

Nhà nghiên cứu Cowan và các đồng tác giả nhận ra rằng họ có thể xác định được nhiệt độ bề mặt hướng về Trái đất của LHS 3844b, bởi lẽ ngoại hành tinh này không có khí quyển.

Những hành tinh không bị khóa triều sẽ nóng lên do xung đột giữa khả năng tự quay quanh trục của nó với lực thủy triều sinh ra từ ngôi sao trung tâm. Nhóm nghiên cứu nhận thấy bề mặt LHS 3844b khá nguội, thỏa mãn một trong những dấu hiệu nhận biết một hành tinh bị khóa triều.

Bằng chứng thuyết phục nhất cho đến nay

Đây là bằng chứng rõ ràng nhất mà chúng ta có thể lấy được, dựa trên những thông tin hiện có và những thiết bị đang sở hữu”, Emily Rauscher, một nhà lý thuyết về vật lý thiên văn công tác tại Đại học Michigan, nói.

Lại có một nhà nghiên cứu khác bất đồng trong khẳng định LHS 3844b không có khí quyển. Cô Emily Whittaker trích dẫn báo cáo khoa học do chính mình đồng xuất bản năm 2022, chỉ ra rằng LHS 3844b sở hữu một lớp khí quyển rất mỏng. Tuy nhiên, cô Whittaker đồng tình rằng bằng chứng do Cowan và các cộng sự đưa ra mang tính thuyết phục cao về khả năng LHS 3844b bị khóa thủy triều.


Hành tinh LHS 3844b, biệt danh Kua'kua và ngôi sao LHS 3844 - (Ảnh: Space Telescope Science Institute).

Theo nhận định của nhà nghiên cứu Cowan, những dữ liệu tương lai từ Kính viễn vọng Không gian James Webb (JWST) sẽ sớm cung cấp thêm bằng chứng cho thấy LHS 3844b có một nửa bán cầu chìm trong bóng tối. Vốn dĩ, JWST cho phép các nhà thiên văn học nghiên cứu sự quay quanh trục của một hành tinh.

Còn với câu hỏi liệu LHS 3844b có thể hỗ trợ sự sống, nhà nghiên cứu Cowan không thể đưa ra nhận định. Theo ông, những hành tinh dạng này “không có thủy triều, không có mùa, không có chu trình tuần hoàn ngày-đêm”, nên không rõ liệu nó có thể hỗ trợ khả năng tiến hóa cho “sự sống đa dạng và phức tạp” như của Trái đất.

Loading...
TIN CŨ HƠN
Một ngày trên Mặt trăng của các phi hành gia sẽ diễn ra như thế nào?

Một ngày trên Mặt trăng của các phi hành gia sẽ diễn ra như thế nào?

Khi các phi hành gia đặt chân lên Mặt Trăng, họ nhận ra một sự thật gây sốc: trong một ngày họ khám phá thế giới kỳ lạ đó, trên Trái Đất đã có nhiều ngày trôi qua!

Đăng ngày: 29/08/2025
Đổi đời nhờ

Đổi đời nhờ "vàng từ trên trời rơi xuống" trúng nhà

Một người thợ đóng quan tài trở thành triệu phú chỉ sau một đêm nhờ thiên thạch nặng 2,1kg rơi qua mái nhà.

Đăng ngày: 28/08/2025
Vật chất trong vũ trụ tồn tại từ hư không hay nó tồn tại ngay từ đầu?

Vật chất trong vũ trụ tồn tại từ hư không hay nó tồn tại ngay từ đầu?

Đây là một câu hỏi lớn, và cũng có thể nói rằng đây cũng là câu hỏi cơ bản của loài người về vũ trụ xung quanh chúng ta.

Đăng ngày: 28/08/2025
Tiết lộ mới gây choáng ngợp về

Tiết lộ mới gây choáng ngợp về "hành tinh thứ 9" làm bằng vàng

Bản đồ chi tiết nhất về hành tinh thứ 9 nằm giữa Sao Hỏa và Sao Mộc vừa được công bố trong một nghiên cứu đăng tải trên Journal of Geophysical Research: Planets.

Đăng ngày: 28/08/2025
Mỹ công bố ảnh sốc về thế giới 13,4 tỉ năm trước

Mỹ công bố ảnh sốc về thế giới 13,4 tỉ năm trước

Kính viễn vọng không gian James Webb vừa lập một kỷ lục không tưởng khi "xuyên không" thành công vào thế giới 13,4 tỉ năm trước, đem về hình ảnh một vật thể màu đỏ ma quái.

Đăng ngày: 28/08/2025
Phát hiện thiên hà cách Trái đất 33 tỷ năm ánh sáng

Phát hiện thiên hà cách Trái đất 33 tỷ năm ánh sáng

Với khoảng cách rất xa, ánh sáng từ thiên hà JADES-GS-z13-0 phải mất hơn 13,4 tỷ năm mới đến được Kính viễn vọng Không gian James Webb.

Đăng ngày: 28/08/2025
Lần đầu tiên phát hiện hố thiên thạch đâm trên đỉnh núi

Lần đầu tiên phát hiện hố thiên thạch đâm trên đỉnh núi

Các nhà khoa học Trung Quốc tìm thấy hố thiên thạch đỉnh núi đầu tiên trên thế giới, đường kính 1.400m, ở khu vực đông bắc nước này.

Đăng ngày: 27/08/2025
Tiêu điểm
Khoa Học News