Siêu lục địa hình thành và tan rã như thế nào?
Nhiệt từ những quá trình bức xạ diễn ra bên trong Trái đất khiến các mảng kiến tạo phía trên dịch chuyển, tập hợp lại hoặc tách xa nhau.
Bề mặt Trái đất không tĩnh tại. Xuyên suốt lịch sử, những vùng đất rộng lớn hình thành rồi tan rã. Các mảnh vỡ của chúng trôi dạt và thay đổi từ dạng này sang dạng khác. Đôi khi đất được phân bổ hợp lý, nhưng khi khác, tất cả lại kết hợp với nhau để tạo thành những khối đồ sộ gọi là siêu lục địa. Siêu lục địa cuối cùng cũng lại tan rã. Vậy điều gì khiến những khối đất đồ sộ này hình thành và biến đổi?
Siêu lục địa Pangea cách đây khoảng 200 triệu năm. (Ảnh: Fama Clamosa).
Siêu lục địa xuất hiện khi hầu hết hoặc toàn bộ đất trên hành tinh hợp lại thành một cấu trúc lớn. Điều này đã xảy ra vài lần trong lịch sử, nhưng ví dụ gần đây nhất là siêu lục địa Pangea. Siêu lục địa này tồn tại khoảng 320 - 195 triệu năm trước, không dài so với tuổi của Trái đất. Về cơ bản, Pangea là lục địa duy nhất trên hành tinh vào thời điểm đó và được bao quanh bởi một đại dương duy nhất - Panthalassa.
Trước khi Pangea xuất hiện, Trái đất cũng có những siêu lục địa khác, bao gồm Rodinia (khoảng 1,2 tỷ - 750 triệu năm trước) và Columbia, còn gọi là Nuna (khoảng 1,7 tỷ - 1,45 tỷ năm trước). Ngoài ra còn có Gondwana, vùng đất rộng lớn hình thành cách đây khoảng 600 triệu năm, nhưng giới khoa học không chắc nó có thực sự được xếp loại siêu lục địa hay không.
Dù những vùng đất này rộng lớn và đồ sộ đến đâu, chúng cũng không thể đọ lại với những chuyển động hỗn loạn bên trong hành tinh suốt hàng triệu năm. Tất cả siêu lục địa cuối cùng đều biến mất, Pangea cũng không ngoại lệ. Quá trình gây ra sự thay đổi này gọi là sự trôi dạt lục địa, liên quan đến chuyển động không ngừng của các mảng kiến tạo trên Trái đất.
Thực tế, chính nỗ lực giải mã sự hình thành và tan rã của Pangea đã đưa các nhà khoa học đến với thuyết kiến tạo mảng. Ý tưởng này do nhà khí tượng người Đức Alfred Wegener đưa ra vào đầu thế kỷ 20 và được chứng minh là đúng vào những năm 1960, khi công nghệ cho phép.
Về cơ bản, thuyết kiến tạo mảng cho rằng lớp ngoài của Trái đất - lớp vỏ hay thạch quyển - cấu tạo từ nhiều mảng di chuyển phía trên lớp phủ. Lớp phủ chiếm khoảng 84% thể tích hành tinh xanh, nằm giữa lõi và lớp vỏ. Nhiệt từ các quá trình bức xạ diễn ra bên trong Trái đất khiến các mảng kiến tạo dịch chuyển. Đôi khi, sự dịch chuyển này khiến các vùng đất tập hợp với nhau, tạo nên siêu lục địa. Khi khác, chúng lại tách ra xa nhau, khiến siêu lục địa bị phá hủy.
Pangea đã vỡ thành nhiều mảnh, trở thành các lục địa như ngày nay. Đây là lý do tại sao bờ biển phía đông Nam Mỹ trông khớp với bờ biển phía tây châu Phi, giống như những mảnh của một bộ ghép hình. Hai vùng đất này từng là một khối thống nhất.
Ngày nay, các vùng đất trên thế giới vẫn đang chuyển động. Trung bình, chúng di chuyển khoảng 1,5 cm mỗi năm, tương đương tốc độ mọc dài của móng chân người. Tuy nhiên, tốc độ này không đồng nhất. Các khu vực như vùng ven biển California di chuyển nhanh hơn mức trung bình - khoảng 5 cm một năm.
Khi rìa các mảng kiến tạo gặp gỡ, chuyển động của chúng có thể khiến đất đá của lớp vỏ va chạm và mài vào nhau, dẫn đến động đất hoặc núi lửa phun trào. Hoạt động này cũng có thể tạo ra những ngọn núi mới.
Vì quá trình trôi dạt lục địa diễn ra liên tục, kết cấu lục địa như hiện tại sẽ không kéo dài. Giới chuyên gia đã nhận thấy những dấu hiệu chuyển động dẫn đến sự bố trí hoàn toàn khác. Ví dụ, có bằng chứng cho thấy châu Phi đang dần tách đôi. Một ngày nào đó, sau hàng triệu năm nữa, các lục địa sẽ lại tới gần nhau để tạo thành siêu lục địa mới, bao quanh là một đại dương khổng lồ duy nhất, giống như khi Pangea tồn tại.
Ứng dụng miễn phí
Linkitty Nối hình Onet cổ điển
Nối hai hình giống nhau với tối đa hai lần rẽ, đua với đồng hồ. Màn chơi vô tận, thử thách mỗi ngày và gần 100 món đồ cho mèo con, thỏ con.
Ứng dụng miễn phí
Trikitty Ghép 3 hình dễ thương
Chạm ô trên bàn xếp nhiều lớp, đưa xuống khay 7 ô và xếp 3 hình giống nhau liền nhau để ăn. Màn nào cũng có lời giải.
Ứng dụng miễn phí
Lịch Vạn Niên Lịch âm dương Việt Nam
Xem ngày Dương lịch và Âm lịch cùng lúc, kèm can chi của năm, tháng, ngày. Đổi ngày Âm – Dương trong vài giây.
Lễ hội ma Halloween và những điều bạn chưa biết
Halloween là lễ hội thường niên diễn ra vào cuối tháng 10 đầu tháng 11, nhưng đó là lễ hội để tưởng niệm cái gì? Tại sao người ta phải hoá trang và ăn mặc gớm ghiếc đến thế?
Điều xảy ra khi thời gian ngừng lại?
Khái niệm ngưng đọng thời gian xuất hiện trên phim ảnh khá nhiều. Tuy vậy, việc ngưng đọng thời gian dưới góc nhìn khoa học không lãng mạn như trên phim.
Những điều cần biết về nguyên lý cốc đổi màu
Cốc đổi màu là một trong những sản phẩm được nhiều người sử dụng ngày nay, đặc biệt là giới trẻ bởi những điểm độc đáo mà sản phẩm này mang lại.
Cận cảnh "siêu quái vật" đào đất lớn nhất thế giới, có khối lượng lên tới 13.500 tấn
Bagger 288 là đơn đặt hàng của công ty khai mỏ Rheinbraun. Các kỹ sư phải mất 5 năm để lên kế hoạch thiết kế và sản xuất, thời gian lắp ráp cỗ máy khổng lồ này cũng mất thêm 5 năm nữa.
Cầu tre dài hơn một kilomet có thể chịu tải 4 tấn
Cây cầu tre ọp ẹp dài hơn một kilomet chạy qua vùng nước đục của sông Mekong, nối hòn đảo nổi Koh Pen nằm giữa mặt sông với Kampong Cham.
“25 tỉ quả bom nguyên tử” bị khóa kín ở nơi không ngờ trên Trái đất
Nghiên cứu công bố trên Earth Systerm Science Data khẳng định nguồn gốc của "25 tỉ quả bom nguyên tử" - tức nguồn năng lượng mạnh 380 zettajoules - chính là sự nóng lên toàn cầu.
