Sử dụng thuốc chống oxi hóa không thể kéo dài tuổi thọ

Ngành công nghiệp vitamin từ lâu đã lớn tiếng ca ngợi các loại thuốc chống ôxi hóa giúp cải thiện sức khỏe nhờ bù đắp những thiếu hụt trong chế độ ăn. Nhưng tổng hợp những nghiên cứu gần đây không hề đem lại bằng chứng nào cho thấy những loại thuốc bổ sung dinh dưỡng này có thể kéo dài cuộc sống. Tệ hơn, các nhà khoa học còn cho biết một số thuốc chống ôxi hóa còn làm tăng nguy cơ xấu cho sức khỏe.

Các nhà phê bình muốn có thêm nhiều quy định đối với ngành công nghiệp sản xuất dược phẩm dinh dưỡng, nhưng một nhà nghiên cứu thuốc chống ôxi hóa cộng tác với Bộ nông nghiệp Hoa Kì cho biết lời kêu gọi đối với việc kiểm soát chặt chẽ hơn đã vượt quá kết luận của nghiên cứu tổng hợp.

Phân tích 67 nghiên cứu bất kì đã cho thấy thuốc chống ôxi hóa bổ sung không hề giảm tỉ lệ tử vong, một số loại thuốc có chứa vitamin A, beta-carotene và vitamin E thậm chí còn làm tăng tỉ lệ tử. Nghiên cứu tổng hợp đã thu thập các chứng cứ từ 200.000 người sử dụng.

Đồng tác giả tiến sĩ Christian Gluud cho biết: “Hậu quả có hại của thuốc bổ sung chống ôxi hóa không phải do vitamin A. Phân tích của chúng tôi cũng chứng minh khá thuyết phục rằng beta-carotene và vitamin E mới là nhân tố làm tăng tỉ lệ tử so với thuốc an thần”.

Nghiên cứu tổng hợp này được đăng trên số đang phát hành của tờ The Cochrane Library – một ấn phẩm của tổ chức The Cochrane Collaboration (một tổ chức quốc tế chuyên đánh giá các nghiên cứu y học). Đánh giá hệ thống đưa ra các kết luận dựa trên bằng chứng cụ thể về các ứng dụng y học sau khi đã nghiên cứu nội dung cũng như chất lượng thử nghiệm y học hiện có.

Hầu hết mọi người không ăn đủ trái cây và rau củ để đảm bảo có đủ lượng chất dinh dưỡng thiết yếu. Tuy nhiên vẫn chưa xác định rõ ràng liệu thuốc bổ sung có đem lại lợi ích tương tự một chế độ ăn tốt cho sức khỏe và liệu có phải một số loại thuốc chống ôxi hóa là có hại hay không. Các chất chống ôxi hóa như vitamin E, vitamin C hay beta-carotene vẫn được bày bán với công dụng chống lại tác động có hại của ôxi trong cơ thể.

Tổng hợp những nghiên cứu gần đây không hề đem lại bằng chứng nào cho thấy những loại thuốc bổ sung dinh dưỡng này có thể kéo dài cuộc sống. (Ảnh: iStockphoto/ Marcela Barsse)

Đánh giá tổng hợp bao gồm các nghiên cứu đối với người lớn khỏe mạnh và những người được chẩn đoán có mắc một số bệnh y học cụ thể. Các tác giả loại trừ nghiên cứu thực hiện với trẻ em, phụ nữ có thai hay những nghiên cứu đánh giá các loại thuốc bổ sung với vai trò làm thuốc điều trị một số căn bệnh cấp tính như ung thư ác tính. Các nghiên cứu về việc sử dụng các loại thuốc này nhằm bổ sung cho thiếu hụt về dinh dưỡng cũng bị loại trừ.

Gluud – phó giáo sư đồng thời là trưởng khoa Copenhagen Trial Unit thuộc Trung tâm Nghiên cứu các phương pháp can thiệp điều trị, và Bệnh viện đại học Copenhagen (Đan Mạch) – cho biết: Các tác giả thực hiện đánh giá đề nghị phải đặt ra các quy định chặt chẽ hơn đối với các loại thuốc bổ sung chống ôxi hóa, đồng thời “kêu gọi các chính sách khẩn cấp”.

“Chúng ta cần phải kêu gọi các chuyên gia hoạch định chính sách can đảm đưa ra quy định đối với ngành công nghiệp này mà không để bị lệ thuộc tài chính vào nó”.

Tuy nhiên chuyên gia về khoa học dinh dưỡng – tiến sĩ Jeffrey Blumberg – cho rằng các chuyên gia đánh giá đã đi quá xa khi đề nghị phải đặt ra nhiều quy định nghiêm ngặt hơn đối với các loại thuốc bổ sung chống ôxi hóa. Blumberg cho biết “Bài báo cáo không hề có một chút đánh giá nào về việc thực thi quy định, tính hiệu quả cũng như đánh giá về các chính sách y tế công cộng, thủ tục hay viễn cảnh”.

Blumberg là giám đốc phòng thí nghiệm nghiên cứu thuốc chống ôxi hóa tại Trung tâm nghiên cứu dinh dưỡng USDA và lão hóa ở người, đồng thời là giáo sư cộng tác với Trường khoa học dinh dưỡng và chính sách Friedman thuộc Đại học Tufts. Ông không tham gia vào nghiên cứu tổng hợp đánh giá.

Nhóm thương mại các nhà sản xuất thuốc bổ sung đã đặt câu hỏi nghi vấn với kết luận đánh giá tổng hợp cũng như quá trình chọn lọc nghiên cứu để phân tích.

Tiến sĩ Andrew Shao – phó chủ tịch Hội đồng thương mại các nhà sản xuất vitamin (một hiệp hội thương mại tại thủ đô Washington, D.C. - Hoa Kì) đảm nhiệm các nhiệm vụ khoa học và chính sách phát biểu: “405 nghiên cứu không hề có một trường hợp tử vong nào bị loại trừ khỏi nghiên cứu phân tích tổng hợp. Nếu như những nghiên cứu này được xét đến thì chắc chắn kết luận đưa ra sẽ phải thay đổi”.

Shao cũng vẫn kiên định ý kiến rằng các loại thuốc bổ sung chống ôxi hóa là nguồn hỗ trợ an toàn cho chế độ ăn có lợi cho sức khỏe. Cũng theo Shao, nghiên cứu tổng hợp nói trên chỉ tính đến những trường hợp có ca tử vong.

Gluud bào chữa cho cách thức tiến hành của mình rằng việc chỉ tính đến những thử nghiệm ngẫu nhiên có kiểm soát trên quy mô lớn nhằm đánh giá tỉ lệ tử là cần thiết. Đa số các trường hợp thử nghiệm không có ca tử vong đều không phải là “các trường hợp thử nghiệm phòng bệnh theo đúng quy tắc”.

Blumberg lo ngại với việc lấy cái chết vì bất kì nguyên nhân nào để làm tiêu chuẩn đánh giá ảnh hưởng của thuốc chống ôxi hóa đối với sức khỏe và cuộc sống của con người. Những nguyên nhân gây ra cái chết này có thể là bất kì cái gì, từ ung thư cho đến tai nạn tàu xe.

Blumberg cho biết: “Không hề có một cơ sở sinh học nào cho rằng một hay nhiều loại chất dinh dưỡng nói trên có thể gây ra cái chết vì bất cứ hay vì tất cả cách thức tiến hành có thể”.

Tham khảo: Bjelakovic G, et al. Thuốc bổ sung chống ôxi hóa ngăn ngừa tử vong ở người khỏe mạnh cũng như các bệnh nhân mắc nhiều căn bệnh khác nhau (Tổnghợp).
Tờ Cochrane Database of Systematic Reviews 2008, số 2.