Các nhà khoa học hé lộ bản đồ não người chi tiết nhất lịch sử

Các nhà khoa học hé lộ bản đồ não người lớn và chi tiết nhất, hé lộ cách sắp xếp và hoạt động của 3.300 loại tế bào não.

Nghiên cứu mới về bản đồ tế bào não người được công bố hôm 12/10 dưới dạng 21 bài nghiên cứu đăng trên 3 tạp chí Science, Science AdvancesScience Translational Medicine. "Đó không chỉ là một tập bản đồ mà thực sự mở ra một lĩnh vực hoàn toàn mới, nơi bạn có thể quan sát não của các loài vật với độ phân giải tế bào cực cao mà trước đây, điều này thường không khả thi", Ed Lein, nhà khoa học thần kinh tại Viện Khoa học Não Allen, tác giả chính của 5 bài nghiên cứu, cho biết.


Tế bào Purkinje, những tế bào thần kinh lớn trong tiểu não, nằm ở phía sau và phía dưới của não. (Ảnh: Steve Gschmeissner/Science Photo Library).

Nghiên cứu mới được thực hiện theo một dự án lớn của Viện Sức khỏe Quốc gia Mỹ (NIH). Dự án triển khai từ năm 2017 với mục đích lập danh mục các tế bào trong não chuột, người và các loài linh trưởng không phải người.

Những tế bào được lập bản đồ gồm tế bào thần kinh - tế bào não giao tiếp thông qua những thông điệp điện và hóa học - và các tế bào khác có số lượng tương đương. Não người trưởng thành chứa khoảng 86 tỷ tế bào thần kinh, cộng trừ 8 tỷ, và khoảng 84 tỷ tế bào khác.

Nhóm nhà khoa học sử dụng kỹ thuật phiên mã và lập danh mục toàn bộ ARN trong từng tế bào. ARN là phân tử di truyền chứa các hướng dẫn để tạo ra protein và thực hiện một số công việc quan trọng khác. Họ cũng dùng kỹ thuật di truyền học biểu sinh để kiểm tra các tín hiệu hóa học nằm phía trên ADN và kiểm soát cách các gene được sử dụng. Những nghiên cứu đơn lẻ được đưa vào dự án chứa dữ liệu từ hàng trăm nghìn đến hàng triệu tế bào não.

Kết hợp những kỹ thuật này, nhóm nghiên cứu tạo ra bản đồ tế bào của não người đang phát triển và người trưởng thành, cũng như não của một số nhóm linh trưởng khác, ví dụ khỉ đuôi sóc (Callithrix) và khỉ macaque (Macaca). Từ đó, họ có thể so sánh trực tiếp não người và não linh trưởng, cho thấy rất nhiều loại tế bào trong não người cũng có ở tinh tinh và khỉ đột. Nhưng dù có chung loại tế bào, hoạt động gene của những tế bào này ở người và linh trưởng rất khác nhau, dẫn đến sự khác biệt trong các tế bào phối hợp.

Dù chi tiết chưa từng thấy, bản đồ não người mới chỉ là bản phác thảo đầu tiên của nhóm nghiên cứu. Tiếp theo, họ muốn giải mã chức năng của các tế bào mới phát hiện trong não, một lượng lớn trong số đó nằm sâu trong não, trong các cấu trúc như thân não. Họ cũng muốn tìm hiểu xem hoạt động gene của các tế bào khác nhau góp phần khiến các bệnh thần kinh phát triển như thế nào.

TIN CŨ HƠN
Loại rau cực giàu collagen mà người Việt đang bỏ phí, vừa làm đẹp da lại trị bệnh tim mạch

Loại rau cực giàu collagen mà người Việt đang bỏ phí, vừa làm đẹp da lại trị bệnh tim mạch

Thứ rau này có tác dụng thanh nhiệt, giải độc, chống nhiễm trùng, chống độc, lợi tiểu. Nhưng để tiêu thụ chúng an toàn, bạn nên chú ý những điều sau.

Đăng ngày: 09/04/2026
Chuyên gia sốc vì phát hiện hóa chất cực độc trong cải xoăn

Chuyên gia sốc vì phát hiện hóa chất cực độc trong cải xoăn

Các nhà khoa học đã phát hiện một loại hoá chất độc hại có thể gây bệnh ung thư trong cải xoăn - loại rau được biết đến mang nhiều lợi ích cho sức khoẻ con người.

Đăng ngày: 08/04/2026
Những loại thực phẩm và đồ uống cực tốt cho gan, giúp thanh lọc cơ thể

Những loại thực phẩm và đồ uống cực tốt cho gan, giúp thanh lọc cơ thể

Gan người thực hiện hơn 500 chức năng khác nhau, trong đó quan trọng nhất là chuyển hóa và "giải độc".

Đăng ngày: 07/04/2026
Mách bạn những cách tốt nhất để loại bỏ thuốc trừ sâu, hóa chất độc hại trên rau củ

Mách bạn những cách tốt nhất để loại bỏ thuốc trừ sâu, hóa chất độc hại trên rau củ

Căn nguyên của nhiều vụ ngộ độc thực phẩm và bệnh nguy hiểm ngày nay bắt nguồn từ chính những loại rau quả bị nhiễm thuốc, hóa chất trong quá trình trồng trọt.

Đăng ngày: 05/04/2026
Đẻ sinh đôi thấy có điểm lạ, bà mẹ choáng váng khi biết sự thật, lịch sử loài người chỉ có 10 trường hợp

Đẻ sinh đôi thấy có điểm lạ, bà mẹ choáng váng khi biết sự thật, lịch sử loài người chỉ có 10 trường hợp

Mãi đến khi đón 2 đứa con chào đời, người mẹ mới phát hiện sự thật nhờ một điểm kỳ lạ ở cân nặng của các con.

Đăng ngày: 03/04/2026
Ăn chất xơ bao nhiêu là quá nhiều?

Ăn chất xơ bao nhiêu là quá nhiều?

Một số triệu chứng khó chịu do thừa chất xơ có thể xảy ra khi một người nạp vào cơ thể nhiều hơn 70g chất xơ mỗi ngày.

Đăng ngày: 02/04/2026
Thuốc lá làm tiêu hủy nhiễm sắc thể Y ở đàn ông

Thuốc lá làm tiêu hủy nhiễm sắc thể Y ở đàn ông

So với các bạn đồng giới không hút thuốc, những nam giới hút thuốc tăng gấp 3 nguy cơ bị mất các nhiễm sắc thể giới tính Y của họ, theo một nghiên cứu mới.

Đăng ngày: 28/03/2026
Khoa Học News