Khám phá những chiếc đồng hồ Mặt trời độc đáo của người xưa

Trước khi có đồng hồ đeo tay hay để bàn, người xưa dùng phương pháp tự nhiên là theo dõi thiên tượng cùng đồng hồ Mặt trời (sundial) tự chế để biết thời gian.

Đơn giản nhất là lấy một cái que đóng xuống đất, xem bóng đổ của nó (khi Mặt trời “đi qua”, thực tế là Trái đất xoay tròn) tới đâu thì ước lượng thời gian tới đó.

Phức tạp hơn, người ta dùng một gnomon (cây kim), cho nó đổ bóng lên một chiếc đĩa bằng đá được chia vạch, giúp mọi người biết từng thời điểm.


Đồng hồ Mặt trời Queen Mary tại Holyrood Palace, Scotland.

Từ năm 1500 trước Công Nguyên, ở Ai Cập đã có sundial đầu tiên là một tảng đá vôi dẹt, khắc hình nửa quả cầu, chia làm 12 phần, cách nhau 15 độ và ở góc trệt gắn một thanh bar hình chữ L để khiến nó đổ bóng từng giờ.

Ngoài cái đồng hồ thực ấy, trong Kinh Thánh cách đây 2.700 năm cũng đã từng ghi về chiếc đồng hồ của Ahaz cho biết những thời khắc linh thiêng.

Vào thế kỷ thứ nhất, người ta đã cải tiến sundial bằng việc đặt gnomon song song với trục Trái đất để khi Mặt trời di chuyển từ Đông sang Tây sẽ xuất hiện bóng thật rõ ràng, chính xác.

Đến nay, họ đã chế tạo được nhiều kiểu đồng hồ đặc biệt, không chỉ có một cây kim còn chứa nhiều cây kim, cho biết giờ địa phương, giờ khu vực và cả giờ quốc tế. Nhờ dựng các tượng đài vừa làm tác phẩm trang trí vừa đo thời gian tiện lợi, những sundial, nhất là đồng hồ đa diện, đa kim đã hiện hữu khắp nơi.

Đồng hồ Mặt trời lớn nhất tới nay là công trình tại thành phố Jaipur (Ấn Độ) đã được xây dựng bằng đá từ năm 1724, rộng 4ha với cây kim cao hơn 30m.


Đồng hồ Barrington Court, Somerset, Anh.

Nước Anh, đặc biệt là vùng Scotland là nơi có nhiều đồng hồ Mặt trời nhất, và đa số đều là đồng hồ đa diện. Chủ yếu được xây dựng vào thế kỷ 17 - 18, chúng đã trở thành nguồn cảm hứng cho các nhà phát minh làm đồng hồ đeo cổ và đeo tay. Có hai loại sundial tại đây, gồm dạng tháp obelisk và dạng bục giảng kinh trong thánh đường lectern.

Vào thời kỳ này, người dân rất yêu khoa học và toán học nên nhà ai cũng dựng đồng hồ. Ở Scotland, nơi đâu cũng thấy sundial, trong đó có những đồng hồ dạng tháp rất cao và tạo nên vẻ đẹp độc đáo.


Đồng hồ Lennoxlove, Scotland.


Đồng hồ Mặt trời tại Dumfries House, Scotland.

Mỗi cái là hiện thân của tri thức, thành công và tài lộc khi gắn bó với đời sống sang giàu của giới quý tộc. Nhằm thể hiện sự uyên bác, khá giả, người ta thường không làm đồng hồ một mặt mà đa mặt, nhiều kim. Đặc biệt, đồng hồ ở lâu đài Glamis của Scotland có tới 84 cây kim.

Đối với nhiều người dân Scotland, sundial còn biểu thị cho sự chính trực, quang minh. Họ thường nói: “Hãy sống như một cái đồng hồ Mặt trời, chỉ đếm thời gian ánh nắng mỗi ngày”.


Đồng hồ Mặt trời tại Groirie, Yvre-l'Eveque, Pháp.


Đồng hồ Mặt trời tại Mont Sainte-Odile Abbey, Pháp.

Ngoài ra, Pháp, Đức cũng là hai quốc gia có nhiều đồng hồ Mặt trời đẹp, thậm chí còn bảo tồn được nhiều sundial cổ đại từ thế kỷ 15, 16. Đó là những khối gnomon đa diện để đón bắt ánh nắng ở nhiều góc độ và thời điểm, rồi phản chiếu lên nhau, tạo ra nhiều hình thù kỳ diệu.

TIN CŨ HƠN
15 loại quả ở Việt Nam lọt vào danh sách 28 quả kỳ lạ nhất thế giới

15 loại quả ở Việt Nam lọt vào danh sách 28 quả kỳ lạ nhất thế giới

Trang Elite Readers đã "lùng sục" và tổng hợp 28 loại quả kỳ lạ nhất thế giới và thật bất ngờ khi tới 15 loại quả có mặt ở Việt Nam.

Đăng ngày: 14/01/2026
Những cấm kị nên biết khi tặng tiền lì xì

Những cấm kị nên biết khi tặng tiền lì xì

Lì xì là một tục lệ đẹp trong dịp Tết Nguyên đán ở nhiều nước châu Á. Tuy nhiên, không ít người chú ý đến những việc nên và không nên khi tặng bao lì xì.

Đăng ngày: 13/01/2026
Khám phá 32 lá quốc kỳ độc đáo nhất trên thế giới

Khám phá 32 lá quốc kỳ độc đáo nhất trên thế giới

Có 197 quốc gia được công nhận trên thế giới và mỗi quốc gia đều có quốc kỳ riêng. Cũng giống như quần áo nói rất nhiều về tính cách một người, lá cờ quốc gia cũng thể hiện nhiều điều về đất nước đó.

Đăng ngày: 13/01/2026
1 tấc, 1 li, 1 phân, 1 thước bằng bao nhiêu mét, cm?

1 tấc, 1 li, 1 phân, 1 thước bằng bao nhiêu mét, cm?

Tấc, ly, phân, thước là những đơn vị đo chiều dài những đồ vật có kích thước nhỏ khá quen thuộc với người dân Việt Nam chúng ta thời kỳ Cổ Đại.

Đăng ngày: 13/01/2026
Vì sao khi tuyết rơi thì ấm, tuyết tan thì lạnh?

Vì sao khi tuyết rơi thì ấm, tuyết tan thì lạnh?

Tuyết, tuyết rơi hay mưa tuyết là một hiện tượng thiên nhiên, giống như mưa nhưng là mưa của những tinh thể đá nhỏ.

Đăng ngày: 13/01/2026
5 mẹo dân gian khiến rắn sẽ không dám bén mảng tới gần nhà bạn

5 mẹo dân gian khiến rắn sẽ không dám bén mảng tới gần nhà bạn

Mới đây nhất, người dân tại Tiền Giang vô cùng hoảng sợ khi chứng kiến cảnh tượng con rắn dài khoảng hơn 1 mét vùng vẫy trong phòng tắm tại nhà của một người dân.

Đăng ngày: 13/01/2026
Bí kíp giải Rubik cực chuẩn chỉ trong

Bí kíp giải Rubik cực chuẩn chỉ trong "nháy mắt"

Bí kíp dưới đây sẽ giúp bạn xếp thành công Rubik (3x3) chỉ trong thời gian ngắn…

Đăng ngày: 13/01/2026
Khoa Học News