Khoa Học News

Thời tiết ảnh hưởng thế nào tới cúm A và cúm B ở vùng cận nhiệt đới: dữ liệu 6 năm tại Phúc Kiến

Ở vùng cận nhiệt đới, cúm không chỉ bùng phát vào mùa đông mà lưu hành quanh năm với nhiều đỉnh dịch. Một nghiên cứu dùng dữ liệu giám sát 6 năm tại thành phố Bồ Điền (Putian), tỉnh Phúc Kiến, Trung Quốc, cho thấy cúm A và cúm B phản ứng khác nhau với thời tiết: cúm B gắn mạnh với những ngày lạnh, ẩm và ít nắng. Công trình được công bố trên tạp chí eLife ngày 20/11/2026.

Vì sao cần nghiên cứu riêng cho vùng cận nhiệt đới

Theo các ước tính được nhóm tác giả dẫn lại, mỗi năm thế giới có khoảng một tỷ ca nhiễm cúm, 3–5 triệu ca bệnh nặng và 290.000–650.000 ca tử vong do bệnh hô hấp liên quan đến cúm. Ở các nước ôn đới, cúm có đỉnh rõ vào mùa đông, gắn với nhiệt độ thấp và không khí khô. Nhưng quy luật này không áp dụng được cho vùng cận nhiệt đới, nơi khí hậu nóng ẩm hơn và dịch diễn biến phức tạp hơn. Đây cũng là kiểu khí hậu của nhiều vùng ở miền Bắc Việt Nam.

Bồ Điền là thành phố ven biển ở đông nam Trung Quốc, rộng khoảng 4.200 km² với hơn 3,2 triệu dân, có khí hậu gió mùa cận nhiệt đới: mùa hè nóng ẩm, mùa đông ôn hòa và khô. Nhiệt độ trung bình năm 18–21 °C, lượng mưa trung bình khoảng 1.539 mm mỗi năm.

Hơn 20.000 ca giống cúm trong 6 năm

Nhóm nghiên cứu, chủ yếu đến từ Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Bồ Điền cùng các cơ quan nghiên cứu ở Trung Quốc, sử dụng dữ liệu từ bảy bệnh viện giám sát cúm trong giai đoạn 2018–2023. Người bệnh có biểu hiện giống cúm (sốt từ 38 °C, kèm ho hoặc đau họng) được lấy dịch mũi họng để xét nghiệm RT-PCR.

Trong 6 năm, hệ thống ghi nhận 20.488 ca giống cúm, trong đó 3.155 ca dương tính với virus cúm, tương đương tỷ lệ 15,4%. Có 1.685 ca cúm A (gồm hai phân nhóm H1N1 và H3N2) và 1.470 ca cúm B, phần lớn thuộc dòng Victoria. Sau khi đại dịch COVID-19 bắt đầu, số ca cúm giảm mạnh: năm 2020 và 2021 chỉ còn khoảng 4,5–5,6 ca trên 100.000 dân, so với 16–19 ca trên 100.000 dân trong hai năm trước đại dịch.

Vì số lượng xét nghiệm dao động mạnh trong thời kỳ COVID-19, nhóm tác giả không dùng số ca mà dùng tỷ lệ dương tính (số ca dương tính chia cho số mẫu được xét nghiệm) để giảm sai lệch. Họ áp dụng mô hình trễ phi tuyến phân bố (DLNM), một phương pháp thống kê cho phép xem tác động của thời tiết lên dịch bệnh kéo dài và thay đổi ra sao trong 15 ngày sau đó, với tám yếu tố: nhiệt độ, độ ẩm, lượng mưa, chênh lệch nhiệt độ ngày đêm, tốc độ gió, hướng gió, bức xạ mặt trời và chỉ số tia cực tím.

Cúm B “ưa” trời lạnh và ẩm

Với cúm A, nguy cơ tương đối liên quan tới nhiệt độ cao nhất ở khoảng 15 °C (gấp khoảng 3 lần so với mức tham chiếu), và tỷ lệ dương tính tăng khi chênh lệch nhiệt độ giữa ngày và đêm nhỏ. Với cúm B, mối liên hệ mạnh hơn nhiều với điều kiện lạnh: ở 8 °C, nguy cơ tương đối lên tới khoảng 26 lần; độ ẩm cao (91%) và bức xạ mặt trời thấp cũng gắn với tỷ lệ dương tính cao hơn.

Tác động của thời tiết thường đến sau một độ trễ. Chẳng hạn, nhiệt độ trung bình thấp 14 °C gắn với nguy cơ cúm A tăng chỉ sau khoảng 1 ngày, nhưng với cúm B lại kéo dài thành hai đợt (0–5 ngày và 9–10 ngày). Mưa rất lớn (25 mm) gắn với nguy cơ cúm B tăng sau 8–11 ngày. Theo các tác giả, khoảng 1–2 tuần sau những đợt thời tiết bất thường là giai đoạn có ý nghĩa để cơ quan y tế chủ động chuẩn bị, dù các ngưỡng cụ thể cần được hiệu chỉnh theo từng địa phương.

Nhóm tác giả cũng nhận định ở vùng cận nhiệt đới, mức độ lưu hành của cúm B có thể ngang bằng hoặc vượt cúm A. Họ khuyến nghị theo dõi liên tục các chủng H1N1, H3N2 và cúm B dòng Victoria, đồng thời tăng cường giám sát và phòng bệnh cho trẻ em, thanh thiếu niên, nhất là ở trường học.

Trí tuệ nhân tạo dự báo tỷ lệ dương tính

Ở bước thứ hai, nhóm nghiên cứu xây dựng một mạng nơ-ron học sâu kiểu LSTM, loại mô hình giỏi “ghi nhớ” chuỗi dữ liệu theo thời gian, để dự báo ngắn hạn tỷ lệ dương tính cúm hằng ngày. Mô hình dùng dữ liệu thời tiết, tỷ lệ dương tính các ngày trước, số lượng xét nghiệm, mức độ yêu cầu đeo khẩu trang và tỷ lệ người ngoại tỉnh. Mô hình được huấn luyện bằng dữ liệu 2018–2022 và kiểm tra trên dữ liệu năm 2023.

So với hai phương pháp phổ biến là ARIMA và XGBoost, LSTM cho sai số thấp hơn rõ rệt, cả với cúm A lẫn cúm B. Khi áp dụng nguyên mô hình cho thành phố Tam Minh (Sanming), một vùng núi cách Bồ Điền khoảng 330 km, kết quả cho thấy bằng chứng ban đầu rằng mô hình có thể dùng được ở nơi khác.

Các tác giả thừa nhận độ trễ tối đa 15 ngày có thể chưa bắt được hết các tác động dài hạn hơn của thời tiết. Ban biên tập eLife đánh giá đây là đóng góp có giá trị cho giám sát cúm và là bổ sung vững chắc cho cơ sở bằng chứng về công cụ cảnh báo sớm.

Nguồn tham khảo

Thông tin biên tập: Xem tại đây
TIN CŨ HƠN
Dùng ngưỡng BMI dành cho người châu Á, tỷ lệ thừa cân ở Nam Á cao hơn hẳn chuẩn toàn cầu

Dùng ngưỡng BMI dành cho người châu Á, tỷ lệ thừa cân ở Nam Á cao hơn hẳn chuẩn toàn cầu

Tổng quan 31 nghiên cứu ở Ấn Độ, Bangladesh, Nepal cho thấy dùng ngưỡng BMI 23 thay vì 25 làm tỷ lệ thừa cân, béo phì tăng vọt.

Đăng ngày: 20/11/2026
Ăn một con cá tự nhiên ở Mỹ tương đương việc uống nước bẩn cả tháng trời

Ăn một con cá tự nhiên ở Mỹ tương đương việc uống nước bẩn cả tháng trời

Một nghiên cứu mới cho biết việc ăn một con cá nước ngọt đánh bắt ở sông hoặc hồ ở Mỹ cũng tương đương với việc uống trong một tháng loại nước bị ô nhiễm bởi các "hóa chất vĩnh viễn" vô cùng độc hại.

Đăng ngày: 10/11/2026
Top 7 loại rau củ là "kẻ thù" của bệnh tiểu đường, ăn vào sẽ giúp kiểm soát đường huyết tốt hơn

Top 7 loại rau củ là "kẻ thù" của bệnh tiểu đường, ăn vào sẽ giúp kiểm soát đường huyết tốt hơn

Các chuyên gia đã chỉ ra rằng, việc kiểm soát chế độ ăn uống có vai trò lớn trong việc điều trị bệnh tiểu đường. Do đó, bạn nên tích cực ăn những loại thực phẩm sau đây nhé!

Đăng ngày: 09/11/2026
Cua đồng rất ngon nhưng đừng kết hợp với những thực phẩm đại kỵ này vì có thể gây ngộ độc

Cua đồng rất ngon nhưng đừng kết hợp với những thực phẩm đại kỵ này vì có thể gây ngộ độc

Vào mùa hè, một bát canh cua đồng kết hợp với những loại rau tươi ngon như rau ngót, rau đay, rau dền… chắc chắn là sự lựa chọn hoàn hảo cho mâm cơm gia đình.

Đăng ngày: 09/11/2026
Tư thế ngủ tốt nhất cho từng loại bệnh

Tư thế ngủ tốt nhất cho từng loại bệnh

Nếu bạn bị đau vai, hãy nằm ngủ ở tư thế ngửa, còn nếu bị trào ngược axit bạn nên nâng cao gối…

Đăng ngày: 09/11/2026
3 loại "thuốc trường sinh" tốt nhất trên thế giới nhưng hoàn toàn miễn phí, ai cũng có thể sử dụng được

3 loại "thuốc trường sinh" tốt nhất trên thế giới nhưng hoàn toàn miễn phí, ai cũng có thể sử dụng được

Muốn sống lâu khỏe mạnh mà không tốn kém chi phí gì thì chắc chắn bạn không thể bỏ qua 3 loại "thuốc trường sinh" này.

Đăng ngày: 08/11/2026
Trung Quốc thu mua mạnh cau Việt Nam: Hóa ra loại quả này được chế biến thành nhiều thứ đến vậy!

Trung Quốc thu mua mạnh cau Việt Nam: Hóa ra loại quả này được chế biến thành nhiều thứ đến vậy!

Trong thời gian gần đây, Trung Quốc liên tục thu mua cau của Việt Nam, khiến giá của loại quả này đạt mức cao kỷ lục.

Đăng ngày: 07/11/2026
Khoa Học News