Tại sao người hiện đại là loài người duy nhất còn tồn tại?
Người hiện đại (Homo sapiens) vượt qua hàng loạt thách thức trong suốt lịch sử tiến hóa có thể nhờ những lợi thế về xã hội, hành vi.
300.000 năm trước, khoảng thời gian ngắn nếu xét theo lịch sử tiến hóa, có ít nhất 9 loài người dạo bước trên Trái Đất. Nhưng khoảng 40.000 năm trước cho đến nay, chỉ duy nhất người hiện đại, hay người tinh khôn (Homo sapiens) còn tồn tại. Điều này đặt ra một trong những câu hỏi lớn nhất lịch sử tiến hóa của nhân loại: Những loài người khác đã đi đâu? Có nhiều giả thuyết xung quanh việc các họ hàng của người hiện đại biến mất và những nghiên cứu gần đây đang cung cấp những manh mối thú vị, Guardian hôm 20/11 đưa tin.
Minh họa Homo sapiens hay loài người hiện đại. (Ảnh: Science Picture Co/Alamy).
Khoảng 300.000 năm trước, quần thể H. sapiens đầu tiên xuất hiện ở châu Phi. Họ trông không giống người ngày nay, nhưng giống hơn so với các loài khác. Họ cũng có cằm, điều mà không loài người nào khác có được (dù giới chuyên gia chưa rõ tại sao chỉ H. sapiens sở hữu phần nhô ra này).
Thời điểm người tinh khôn di chuyển ra khỏi châu Phi cũng gây tranh cãi. Bằng chứng gene cho thấy có một cuộc di cư lớn khỏi lục địa cách đây khoảng 80.000 - 60.000 năm. Nhưng đó không phải là chuyến đi đầu tiên. Các nhà khoa học tìm thấy một hộp sọ H. sapiens ở Apidima, Hy Lạp, với niên đại ít nhất 210.000 năm.
Một lợi thế quan trọng của H. sapiens có vẻ là kích thước quần thể. Từ bộ gene của người Neanderthal và Denisova, các nhà nghiên cứu suy luận rằng họ sống thành từng nhóm nhỏ và thường xuyên lai giống.
"Người Neanderthal và người Denisova có kích thước quần thể nhỏ nên sự lai giống giữa họ diễn ra nhiều hơn và bằng chứng gene thể hiện điều đó", giáo sư Eleanor Scerri tại Viện Địa nhân học Max Planck (Đức) cho biết. Việc thiếu đa dạng di truyền sẽ khiến những quần thể này dễ mắc bệnh hơn, dẫn đến khả năng sinh tồn kém hơn.
Trong khi đó, H. sapiens có các nhóm lớn hơn và tính đa dạng di truyền cao hơn. "Ở H. sapiens, chúng tôi thấy các mạng lưới xã hội lớn hơn, trải rộng trên phạm vi lớn hơn. Mạng lưới rộng lớn sẽ cung cấp một dạng 'bảo hiểm', vì nếu bạn có quan hệ với những người ở xa, khi xảy ra khủng hoảng môi trường như cạn kiệt thức ăn hoặc nước uống, bạn có thể chuyển đến môi trường của họ. Họ không phải kẻ thù mà là họ hàng của bạn", Chris Stringer, giáo sư tại Bảo tàng Lịch sử Tự nhiên London, giải thích.
Ông cho biết thêm, các mạng lưới xã hội cũng giúp người tinh khôn trao đổi ý tưởng và kỹ thuật, công cụ mới. Khả năng phục hồi xã hội này có thể đã giúp họ sống sót qua những sự thay đổi khí hậu từng giết chết những cá thể và loài thích nghi kém hơn.
Gương mặt phục dựng của một người đàn ông Neanderthal. (Ảnh: Cícero Moraes)
Stringer tin rằng nhiều lợi thế đã giúp H. sapiens vượt trội hơn những họ hàng khác, ví dụ, khả năng dệt hoặc khâu vá. "Khi biết dệt, bạn có thể làm giỏ hoặc lưới. Kim khâu thì giúp bạn bịt kín vật liệu tốt hơn, từ đó có những chiếc lều cách nhiệt tốt hơn và có thể giữ ấm cho trẻ sơ sinh", ông nói. Mạng lưới xã hội lớn cũng giúp H. sapiens chia sẻ những kỹ thuật này một cách rộng rãi.
Một khả năng khác là H. sapiens đã đồng hóa các họ hàng vào vốn gene. Các nhà khoa học đã tìm thấy bằng chứng di truyền về điều này, dù việc đây có phải là nguyên nhân dẫn đến sự biến mất của các loài khác hay không vẫn còn gây tranh cãi. Ví dụ, một số người hiện đại sống ở lục địa Á - Âu có 2% ADN của người Neanderthal. Trong khi đó, một số nhóm sống ở châu Đại Dương có 2% - 4% ADN của người Denisova.
Có thể loài người tinh khôn tồn tại đến nay phần lớn nhờ hành vi và sự may mắn. Điều này hiện vẫn cần thiết để ứng phó với những thách thức trước mắt. "Mạng lưới xã hội rất quan trọng, khả năng thích ứng với thay đổi cũng rất quan trọng. Đó chắc chắn là điều mà tất cả chúng ta sẽ gặp phải với biến đổi khí hậu. Nhân loại sẽ đối mặt với việc hợp tác trước những cuộc khủng hoảng đó, hoặc cạnh tranh. Và điều chúng ta thấy từ người Neanderthal và H. sapiens là nhóm hợp tác tốt hơn sẽ vượt qua được", Stringer nói.
Vì sao khi ngựa gãy chân, lựa chọn duy nhất còn lại cho chúng là an tử?
Là một trong những giống loài được thuần hóa gần gũi nhất với con người, ngựa đã là bạn của nhân loại trong hàng nghìn năm.
Vì sao Nga bán Alaska cho Mỹ với giá rẻ mạt?
Vì sao Nga hoàng lại phải bán đi Alaska, miền đất giàu có tài nguyên của mình với cái giá rẻ mạt như vậy?
Vì sao hoàng đế Trung Hoa dù ăn sung mặc sướng nhưng đa phần sống không quá 40 tuổi?
Một thực tế đáng buồn là các vị hoàng đế xưa dù được tận hưởng cuộc sống xa hoa phú quý nhưng lại không thể sống thọ quá 40.
Vì sao thống trị địa cầu hàng trăm triệu năm, nhưng khủng long không thể phát triển trí thông minh như con người?
Điều khiến loài người khác biệt hẳn so với các động vật còn lại trên hành tinh là trí thông minh của chúng ta.
Vì sao lượng oxy trong khí quyển Trái đất cần duy trì mức 20,9%?
Loài người và nhiều sinh vật khác đã quen sống trong bầu không khí với hàm lượng oxy luôn ở mức 20,9 - 21%. Vậy điều gì sẽ xảy ra nếu nồng độ oxy tăng lên hoặc giảm nhanh đột ngột?
Tại sao hầu hết loài người lại có 23 cặp nhiễm sắc thể?
Bạn hẳn từng nghe rằng 137 là con số ma thuật, nhưng nếu bạn hỏi một nhà di truyền học, họ sẽ nói rằng con số ma thuật thật ra là 46.
